काठमाडौँ । धेरै वर्षदेखि मोबाइल फोनको विकिरणसम्बन्धी डर र चिन्ताहरू इन्टरनेटको केही कुनामा सीमित थिए, तर यो हप्ता यो मुद्दा अमेरिकी संघीय सरकारभित्र ध्यानको केन्द्रमा पुगेको छ ।

अमेरिकी स्वास्थ्यमन्त्री रोबर्ट एफ. केनेडी जूनियरले सार्वजनिक रूपमा फाइभजी टावरहरू र मोबाइल फोन विकिरणको बारेमा चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक विकिरणले क्यान्सर, ट्युमर र डीएनएमा क्षतिसहित गम्भीर स्वास्थ्य समस्याको जोखिम बढाउन सक्ने उनले भनेका छन् ।

अमेरिकी स्वास्थ्य मन्त्रालयले मोबाइल फोन विकिरणमा नयाँ अध्ययन सुरु गरेको समयमा स्वास्थ्यमन्त्रीको यो बयान आएको हो । वैज्ञानिकहरूले पहिले नै विकिरणको असरलाई राम्ररी जाँचिसकेको मान्छन् । यस्तोमा केनेडी जुनियरको पछिल्लो अभिव्यक्तिले यसबारे पुनः बहस चर्काउने ठानिएको छ ।

यूएसए टुडेसँगको एक विशेष अन्तर्वार्तामा केनेडी जूनियरले मोबाइल विकिरणको बारेमा आफ्नो चिन्ता केवल अनुमान वा डरमा आधारित नरहेको प्रस्ट पारेका छन् । ‘सामान्यतया विद्युत् चुम्बकीय विकिरण एक प्रमुख स्वास्थ्य चिन्ता हो,’ उनले भनेका छन् ।

विशेषगरी टावरहरूको बारेमा सोध्दा उनले स्पष्ट रूपमा आफू यसबारे धेरै चिन्तित भएको बताए ।

युएसए टुडेको ‘एक्स्टमिली नर्मल’ शृङ्खलामा बोल्दै केनेडीले आफ्नो दृष्टिकोणलाई समर्थन गर्ने व्यापक वैज्ञानिक प्रमाणहरू रहेको दाबी पनि गरे । उनका अनुसार क्यान्सर, ट्युमर वृद्धि र डीएनए क्षतिसहित इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक विकिरणको हानिकारक प्रभावहरू देखाउने १० हजारभन्दा बढी अध्ययन छन् ।

पहिले स्वास्थ्य मन्त्रालयले ‘मेक अमेरिका हेल्दी अगेन’ अभियानको हिस्साको रूपमा विद्यालयहरूमा मोबाइल फोनको प्रयोग सीमित गर्ने भनेको थियो । २२ अमेरिकी राज्यका विद्यालयहरूमा मोबाइल फोन प्रतिबन्ध लगाइएको छ । यद्यपि, यी नीतिहरू बालबालिकालाई विकिरणबाट जोगाउन होइन, बरु सामाजिक सञ्जाल, साइबरबुलिङ र निरन्तर अनलाइन रहने बानीको मानसिक स्वास्थ्य प्रभावलाई कम गर्न डिजाइन गरिएको हो ।

२०२४ सेप्टेम्बरमा विश्व स्वास्थ्य संगठनले वातावरण इन्टरनेशनल जर्नलमा एक व्यापक समीक्षा प्रकाशित गर्‍यो । नौ देशका विज्ञहरूले यसमा १९९४ देखि २०२२ सम्म गरिएका ६३ अध्ययनको विश्लेषण गरेका थिए ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार अनुसन्धानकर्ताहरूले मोबाइल फोनको प्रयोग र मस्तिष्क क्यान्सर बिच कुनै सम्बन्ध फेला पारेनन् । यो निष्कर्ष अघिल्ला विश्वव्यापी अध्ययनहरूसँग मेल खान्छ । २०११ मा, विश्व स्वास्थ्य संगठनसम्बद्ध अन्तर्राष्ट्रिय एजेन्सी फर रिसर्च अन क्यान्सरले रेडियोफ्रिक्वेन्सी तरंगहरूलाई ‘मानिसहरूका लागि सम्भवतः क्यान्सरजन्य’ भनेको थियो । तर यसले कुनै प्रत्यक्ष कारण र प्रभाव सम्बन्ध पुष्टि गरेको थिएन । त्यस समयमा यस श्रेणीमा अचार, तरकारी र कफीजस्ता वस्तुहरू समावेश थिए ।

प्रयोगशालामा मुसाहरूमा गरिएका केही अध्ययनले रेडियोफ्रिक्वेन्सी विकिरण र क्यान्सर बिचको सम्भावित सम्बन्ध देखाएको छ । यद्यपि, यी निष्कर्ष मानिसहरूमा प्रत्यक्ष रूपमा लागु गर्न नसकिने वैज्ञानिकहरू बताउँछन् ।

मोबाइल फोनको विकिरणलाई क्यान्सरसँग जोड्ने कुनै ठोस र स्पष्ट प्रमाण नभएकोमा हाल वैज्ञानिक सहमत छन् । यद्यपि, नयाँ अध्ययनहरू र परिवर्तनशील सरकारी अडानले बहसलाई पुनः चर्काएको छ ।