काठमाडौँ  । भदौ २३ र २४ मा भएको जेनजी आन्दोलनको राप र दबाबबाट बनेको अन्तरिम सरकारले आगामी फागुन २१ का लागि प्रतिनिधिसभा निर्वाचन घोषणा गरेसँगै नेपालको राजनीतिक रंगमञ्चमा नयाँ र रोचक भिडन्तका दृश्यहरू देखा पर्न थालेका छन् ।

यस पटकको निर्वाचन अघिल्लाभन्दा भिन्न छ । एकातिर नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले, नेकपा र राप्रपाजस्ता परम्परागत शक्तिहरू आफ्नो साख जोगाउने दाउमा छन् भने अर्कोतिर अघिल्लो निर्वाचनमा वैकल्पिक शक्तिको रूपमा उदाएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)को जबर्जस्त क्रेज देखिएको छ ।

तर यी सबैबिच यस पटकको निर्वाचनमा जेनजी आन्दोलनपछिका तीन नयाँ शक्तिहरू–कुलमान घिसिङ नेतृत्वको ‘उज्यालो नेपाल पार्टी’, हर्क साम्पाङ राई नेतृत्वको ‘श्रम संस्कृति पार्टी’, र जनार्दन शर्मा तथा सुदन किराँती नेतृत्वको ‘प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी’ (प्रलोपा) बिच उपत्यकामा रोचक भिडन्त देखाउने पक्का छ ।

नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा चामत्कारिक सुधार गरेर जनताको मन जितेका कुलमान घिसिङले अन्तरिम सरकारको मन्त्री पद छोडेर उज्यालो नेपाल पार्टीमार्फत राजनीतिक यात्रा सुरु गर्नु यस निर्वाचनको सबैभन्दा ठुलो ‘टर्निङ पोइन्ट’ मानिएको छ । धरान उपमहानगरको मेयर पदमा स्वतन्त्र जितेका साम्पाङको श्रम संस्कृतिले उपत्यकाका केही ठाउँमा मत प्रभावित पार्ने देखिन्छ ।

अर्कोतिर, माओवादी आन्दोलनका प्रभावशाली हस्तीहरू जनार्दन शर्मा र सुदन किराँतीले ‘प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी’ (प्रलोपा) गठन गरेर परम्परागत वामपन्थी राजनीतिमा विद्रोह गरेका छन् । रास्वपाका बौद्धिक नेता सन्तोष परियारको प्रलोपा प्रवेश र पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईको समर्थनले यस पार्टीलाई थप सुदृढ बनाएको छ । विशेषगरी विकास रसाइली, अमित खनाल, ऊर्जा र ओजस्वी भट्टराईजस्ता जेनजी नेताहरू प्रलोपा प्रवेश गर्दा यस पार्टीले युवा मतदाताको ठुलो हिस्सा तान्ने प्रक्षेपण गर्न सकिन्छ ।

नयाँको इन्ट्रीले काठमाडौँमा रोचक प्रतिस्पर्धा

काठमाडौँ निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ मा यस पटकको भिडन्त चाखालाग्दो हुने पक्का छ । यहाँ प्रलोपाका सबिन सिग्देलले पुराना हस्तीहरूलाई चुनौती दिइरहेका छन् । विद्यार्थी राजनीतिबाट उदाएका सिग्देलले केही समयअघि आफ्नै प्रगतिशील नागरिक पार्टी बनाएका थिए, पछि उनले प्रलोपासँग एकता गराएका थिए ।

राजनीति शास्त्र, समाजशास्त्र, कानुन र इन्जिनियरिङजस्ता विषयमा ज्ञान भएका सिग्देल सीमा बचाउ अभियानका कारण स्थानीयस्तरमा लोकप्रिय छन् । उनलाई टक्कर दिन श्रम संस्कृति पार्टीका समीर लामा तामाङ र उज्यालो नेपालका मंगलाल श्रेष्ठ मैदानमा छन् । यस क्षेत्रमा पुराना दलका उम्मेदवारहरूलाई यी तीन नयाँ अनुहारले दिने चुनौतीले नतिजा उलटपुलट पार्न सक्ने देखिन्छ ।

काठमाडौँ–२ मा प्रलोपाका बालचन्द्र श्रेष्ठको उम्मेदवारीले एमालेका मणिराम फुयाँल र रास्वपाका सुनिल केसी, राप्रपाकी कुन्ती पोखरेल, कबिर शर्मालाई झड्का दिने देखिन्छ । वरिष्ठ चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट (सीए), राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकका पूर्वसञ्चालक र त्रिभुवन विश्वविद्यालयका विषय विशेषज्ञसमेत रहेका प्रलोपाका श्रेष्ठको बौद्धिक व्यक्तित्वले शिक्षित मतदातालाई आकर्षित गरेको छ । यससँगै श्रम संस्कृतिका मुकुन्द कार्की र उज्यालो नेपालका पवन पोखरेलले पनि प्रभावकारी उपस्थिति जनाएका छन् । यहाँ ‘रैथाने’ कार्ड र ’बौद्धिकता’ कार्डबिच रोचक प्रतिस्पर्धा हुने देखिन्छ ।

काठमाडौँ–३ मा कुलमान घिसिङ आफैँ मैदानमा उत्रिएका छन् । ‘उज्यालो नेपाल’ को बलिरहेको चिम चिह्न लिएर चुनावी प्रतिस्पर्धामा रहेका घिसिङका लागि तामाङ समुदायको बाक्लो बस्ती र पूर्वप्रशासकीय छवि बलियो आधार हो । रास्वपाका राजुनाथ पाण्डे र एमालेका अनुभवी नेता रामेश्वर फुयाँल घिसिङको लहर रोक्न संघर्षरत छन् । प्रलोपाका शेखर अर्याल र श्रम संस्कृतिका सुवास घिसिङले पनि आफ्नो उपस्थिति देखाउने प्रयास गरेका छन्, तर मुख्य चर्चा कुलमानकै छ ।

काठमाडौँ–४ र ५ मा पनि नयाँ दलहरूको प्रभाव उल्लेखनीय छ । क्षेत्र नम्बर ४ मा प्रलोपाका दत्त बुढा, श्रम संस्कृतिका बरुण अमात्य र उज्यालो नेपालका झनक बहादुर अधिकारीले स्थापित राजनीतिक दलहरूलाई तनाव दिइरहेका छन् । क्षेत्र नम्बर ५ मा अभिनेत्री निशा अधिकारी ‘गतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी’ बाट ब्याट्री चुनाव चिह्न लिएर मैदानमा आउँदा युवा र महिला मतदाता उत्साहित छन् । यस क्षेत्रमा स्वतन्त्र उम्मेदवार श्रीराम गुरुङ यस पटक उज्यालो नेपालको तर्फबाट बलियो प्रतिस्पर्धी बनेका छन् ।

काठमाडौँ ६, ७, ८, ९ र १० मा पनि नयाँ दलहरू पुराना दलका लगि ‘टाउको दुखाइ’ बनेका छन् । क्षेत्र नम्बर ७ मा प्रलोपाका अमिन रत्न ताम्राकार र उज्यालो नेपालकी विमला लामाले स्थानीय नेवाः समुदायको मुद्दा प्रखर रूपमा उठाएका छन् । क्षेत्र नम्बर ९ मा राजु रोक्का (प्रलोपा) र रामेश्वर श्रेष्ठ (उज्यालो नेपाल) को सक्रियताले पुराना दलको परम्परागत ‘भोट बैंक’ मा बिगार्ने खतरा छ ।

ललितपुर र भक्तपुरमा पनि चुनौती

ललितपुर जिल्लाका तीनवटै क्षेत्रमा नयाँ दलहरूले सुझबुझपूर्ण उम्मेदवारी दिएका छन् । क्षेत्र नम्बर १ मा प्रलोपाका रोहित कुमार बास्तोलाले ‘लोकप्रियतावादको आवरणमा मौलाएको नवफासीवाद’ विरुद्ध अभियान छेडेका छन् । ऊर्जा मन्त्री हुँदा लोडसेडिङ अन्त्यको नेतृत्व गरेका जनार्दन शर्माको पार्टीबाट बास्तोला उम्मेदवार बनेपछि यस क्षेत्रमा विकास र सुशासनको नयाँ आशा जगाएको त्यहाँका कतिपय मतदाता बताउँछन् ।

उनीसँगै श्रम संस्कृतिका गौतम थापा र उज्यालो नेपालका पदम कुमारले कांग्रेसका उदयशमशेर राणा र एमालेका चेतनाथ संजेललाई चुनौती दिएका छन् । रास्वपाका ललितपुर सभापति बुद्धरत्न मानन्धरलाई पनि नयाँ दलका उम्मेदवारहरूले कठिन बनाएका छन् ।

ललितपुर–२ मा राजा राम तण्डुकारको उम्मेदवारीले सबैको ध्यान खिचेको छ । नदी किनार विस्तार विरुद्धको आन्दोलन र नेवाः संस्कृति बचाउ अभियानका अग्रणी तण्डुकार उज्यालो नेपाल पार्टीबाट चुनाव लड्दा स्थानीय रैथाने मतदाताको मत तान्ने देखिन्छ । प्रलोपाका इन्जिनियर कृष्ण महर्जनले पनि यस क्षेत्रको चुनावी नतिजालाई प्रभावित पार्ने सामथ्र्य राख्छन् । श्रम संस्कृतिका सरोज राई पनि यस क्षेत्रमा उम्मेदवार छन् ।

क्षेत्र नम्बर ३ मा प्रलोपाका विष्णु राज खड्का र श्रम संस्कृतिका ऋतुवर्तन राईले रास्वपा र पुराना दलको विकल्प दिने प्रयास गरेका छन् ।

भक्तपुरमा पनि नयाँ दलहरूको इन्ट्रीले परम्परागत राजनीतिलाई तताएको छ । भक्तपुर–२ मा प्रलोपाले श्रमजीवी पत्रकार जन्मदेव जैसीलाई मैदानमा उतारेको छ । प्रखर वक्ता जैसीको उम्मेदवारीले एमालेका महेश बस्नेत, कांग्रेसका कबीर राणा र नेकपाका दीपशिखालाई रक्षात्मक बनाएको छ । उज्यालो नेपाल पार्टीका जित राम लामा पनि यहाँबाट उम्मेदवार छन् । श्रम संस्कृतिका अर्जुन बासुले पनि भक्तपुरको राजनीतिमा नयाँ रङ्ग थपेका छन् ।

भक्तपुर १ मा रवि खाइजु (प्रलोपा) र रमेश बल्ल (उज्यालो नेपाल)ले नेमकिपाको किल्लामा आफ्नो उपस्थिति देखाउन खोजे पनि चर्चामा खासै छैनन् । नेपाली कांग्रेस, एमाले, रास्वपा र राप्रपाका चर्चित अनुहारहरूका लागि यो निर्वाचन जेनजी आन्दोलनपछिका नयाँ दलका उम्मेदवारहरूले सजिलो बनाएका छैनन् ।

विशेषगरी कुलमान घिसिङ, सबिन सिग्देल, बालचन्द्र श्रेष्ठ, निशा अधिकारी, श्रीराम गुरुङ, राजा राम तण्डुकार, जन्मदेव जैसी, रोहित बास्तोलाजस्ता उम्मेदवारहरू विद्रोहको रूपमा मैदानमा छन् । 

यस्ताे छ नयाँ दलका उपत्यकाका उम्मेदवारहरूकाे सूची