इरानमाथि आक्रमण गर्दै त्यहाँका सर्वोच्च नेताको हत्या गरेर अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले एउटा ठुलो दाउ खेलेका छन्: त्यो हो, अमेरिकी सैन्य बलको प्रयोग गरेर मध्यपूर्वको नक्सा बदल्ने, जसमा विगतका राष्ट्रपतिहरू असफल भएका थिए।

यदि अमेरिकाले हवाई आक्रमणको भरमा मात्रै इरानको आणविक कार्यक्रम पूर्ण रूपमा नष्ट गर्न र तेहरानमा सत्ता परिवर्तन गर्न सफल भयो भने ट्रम्पले यसलाई युगान्तकारी जितको रूपमा दाबी गर्नेछन्। यद्यपि, इस्लामिक गणतन्त्रको अन्त्यपछि त्यहाँ के हुन्छ भन्नेबारे वासिङ्टनसँग कुनै स्पष्ट योजना देखिँदैन।

तर, पेन्टागनले ‘अपरेशन इपिक फ्युरी’ नाम दिएको यो सैन्य प्रहार असफल भयो वा यसले क्षेत्रीय युद्धको रूप लिएर अमेरिका लामो समयसम्म फस्नुपर्ने अवस्था आयो भने, ट्रम्पको विरासतमा दाग लाग्न सक्छ। साथै, आगामी नोभेम्बरको मध्यावधि निर्वाचनमा कङ्ग्रेसमा नियन्त्रण कायम राख्ने रिपब्लिकन पार्टीको सम्भावनालाई पनि यसले धक्का दिन सक्छ।

शनिबार बिहान इरानमा सैन्य अभियान सुरु गरेको घोषणा गर्दा राष्ट्रपति ट्रम्पले यसमा कति ठुलो जोखिम छ भन्ने संकेत गरेका थिए। ‘हामीले हाम्रा अमेरिकी वीरहरू गुमाउनु पर्न सक्छ,’ ट्रम्पले भने। सन् १९७९ मा सत्ता कब्जा गरेदेखि मध्यपूर्वमा अशान्ति मच्चाइरहेको शासकलाई चोट पुर्‍याउन यो मूल्य चुकाउनु आवश्यक रहेको उनको तर्क थियो।

‘४७ वर्षदेखि इरानी सत्ताले ‘अमेरिकालाई मृत्यु’ को नारा लगाउँदै आएको छ,’ ट्रम्पले भने। उनले थपे, ‘हामी अब यो सहेर बस्ने छैनौँ।’

तर, सर्वोच्च नेताको मृत्युपछि इरानी सत्ताले कस्तो कदम चाल्छ भनेर विश्वले पर्खिरहँदा, ट्रम्पले यसलाई लामो सैन्य अभियान बन्नबाट रोक्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने हेर्न बाँकी छ।

साथै, के उनले अमेरिकी जनतालाई र विशेषगरी विदेशमा अमेरिकी हस्तक्षेपको विरोध गर्ने उनको कट्टर समर्थक ‘मागा’ समूहलाई मध्यपूर्वको अर्को युद्धमा समर्थन गर्न मनाउन सक्लान्? यो पनि एक अनुत्तरित प्रश्न हो।

एक वर्षअघि मात्रै अफगानिस्तान र इराकजस्ता ‘अनन्त युद्ध’ अन्त्य गर्ने बाचासहित सत्तामा फर्किएका ट्रम्पका लागि यो एक निर्णायक मोड हो। तर, उनले इरान, भेनेजुएला र सिरियालगायतका देशमा सैन्य अभियान चलाइसकेका छन्।

अमेरिका र इजरायलले यो बमबारी गर्नुअघि ह्वाइट हाउसले इरानलाई आफ्नो आणविक हतियार कार्यक्रम त्याग्न, ब्यालेस्टिक मिसाइल उत्पादन रोक्न र हमास तथा हिजबुल्लाहजस्ता समूहलाई दिँदै आएको समर्थन बन्द गर्न सम्झौता नगरे आक्रमण गर्ने चेतावनी दिएको थियो।

यस क्षेत्रमा विशाल सैन्य बल तैनाथ गरेपछि, ट्रम्पले शुक्रबार राति फ्लोरिडास्थित आफ्नो निवास मार-ए-लागोमा शीर्ष सल्लाहकारहरूसँग बसेर यो आक्रमणको प्रत्यक्ष निगरानी गरेका थिए।

उता वासिङ्टनस्थित ह्वाइट हाउसको ’सिचुएसन रुम’मा उपराष्ट्रपति जेडी भान्स, नेसनल इन्टेलिजेन्सकी निर्देशक तुलसी गबार्ड र प्रशासनका अन्य वरिष्ठ अधिकारीहरू भेला भएका थिए। एक जानकार स्रोतका अनुसार उनीहरू ट्रम्पसँग कन्फ्रेन्स कलमा जोडिएर बमबारीको प्रत्यक्ष जानकारी लिइरहेका थिए।

खामेनीको हत्याले द्वन्द्वलाई निकै खतरनाक मोडमा पुर्‍याएको छ र विश्लेषकहरूले यो अवस्था ट्रम्पको नियन्त्रणभन्दा बाहिर जान सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

नेभल पोस्टग्य्राजुएट स्कुलका प्राध्यापक मोहम्मद हाफेजले भने, ‘अब पासा फ्याँकिइसकिएको छ र अमेरिकाले सत्ता परिवर्तन गराउन अन्तिमसम्म जानैपर्छ। तर समस्या के हो भने, सेनालाई जमिनमै नउतारी यो सम्भव छैन।’

बहराइन, युएई, कतार र अन्य स्थानमा रहेका अमेरिकी साझेदारहरूमाथि इरानले गरेको जवाफी हमलाले गत वर्षको अमेरिकी आक्रमणको तुलनामा यसपटक इरान धेरै आक्रामक रूपमा लड्ने योजनामा रहेको संकेत गरेको उनले थपे।

‘इरानी सत्ताको रणनीति क्षेत्रीय द्वन्द्व सिर्जना गर्नु हुनेछ जसले विश्वव्यापी र अमेरिकी अर्थतन्त्रलाई असर गरोस्, र यो ट्रम्पको लागि राम्रो कुरा होइन,’ इस्लामिक राजनीतिक हिंसा र मध्यपूर्व राजनीतिका विशेषज्ञ हाफेजले भने, ‘यसले अमेरिकालाई दलदलमा फसाउन सक्छ।’

मध्यपूर्वमा लामो द्वन्द्वले ट्रम्पका अन्य प्राथमिकताहरूलाई पनि असर गर्न सक्छ, जस्तै इजरायल-हमास युद्धपछि गाजाको पुनर्निर्माण र साउदी अरबसँगको सम्बन्ध सुधार।

यसले उनकै स्वदेशका समर्थकहरूलाई पनि निराश बनाउन सक्छ, विशेषगरी यस्तो समयमा जब महँगी र अन्य घरेलु मुद्दाहरूमा मतदाताको असन्तुष्टिका कारण उनको लोकप्रियता खस्किएको छ।

ट्रम्पको पहिलो कार्यकालका एक पूर्व वरिष्ठ अधिकारी, जो अझै उनको टोलीसँग नजिक छन्, का अनुसार, हालैका हप्ताहरूमा प्रशासनका धेरै वरिष्ठ अधिकारीहरूले इरानमा ठुलो सैन्य अभियान चलाउने विषयमा चिन्ता व्यक्त गरेका थिए।

ट्रम्पले सार्वजनिक रूपमा इरानमाथि आक्रमण गर्ने धम्की दिँदै सन् २००३ को इराक आक्रमणयताकै सबैभन्दा ठुलो अमेरिकी सैन्य फौज मध्यपूर्वमा तैनाथ गर्न आदेश दिँदा प्रशासनभित्रको यो मतभेद बाहिर आएको बताइएको छ।

आक्रमण सुरु गर्ने निर्णय गरेर हप्तौँ लामो अनुमानको अन्त्य गरेका ट्रम्पले शनिबार यस मिसनप्रति पूर्ण आत्मविश्वास देखाए। तर उनले मिश्रित संकेत पनि दिए जसले अमेरिकाको युद्धको वास्तविक उद्देश्य के हो भन्ने नयाँ प्रश्न खडा गरेको छ।

‘म लामो समयसम्म गएर पूरै नियन्त्रणमा लिन पनि सक्छु, वा दुई-तीन दिनमै अन्त्य गर्न पनि सक्छु,’ थप आक्रमणको विकल्प खुला राख्दै ट्रम्पले एक्सियोससँग भने।

उनले पछि सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्, ‘यो भारी र सटिक बमबारी... हप्ताभर वा जति आवश्यक पर्छ, निरन्तर जारी रहनेछ।’

यी भनाइहरूले ट्रम्पको विदेश नीतिप्रतिको स्वेच्छाचारी दृष्टिकोणलाई उजागर गर्छ भनी आलोचकहरूले भनेका छन्। सैन्य आक्रमण सुरु गर्नुअघि सांसद र जनतालाई सहमत गराउने आधार तयार पार्न उनी चासो दिँदैनन्।

तर ट्रम्पका समर्थकहरू भने उनको यही परम्परागतभन्दा फरक शैलीकै कारण गाजामा युद्धविराम र नेटोमा युरोपेलीहरूको आर्थिक प्रतिबद्धता बढाउने जस्ता सफलताहरू प्राप्त भएको दाबी गर्छन्।

इरानसँग युद्ध सुरु गर्नु किन अमेरिकीहरूको हितमा छ भनेर जनतालाई बुझाउन ट्रम्पले पूर्वतयारी गरेनन्। गत हप्ताको ‘स्टेट अफ द युनियन’ सम्बोधनमा उनले यो तर्क राख्न सक्थे, तर उनले त्यसो गरेनन्।

राष्ट्रपतिले कङ्ग्रेसको पूर्वस्वीकृति विना नै यो सैन्य अभियान सुरु गरे। तर शनिबार अधिकांश रिपब्लिकनहरूले यो कदमको समर्थन गरेका छन्।

‘इरानले आफ्ना दुष्ट कार्यहरूको गम्भीर परिणाम भोगिरहेको छ,’ तल्लो सदनका सभामुख माइक जोन्सनले एक विज्ञप्तिमा भने, ‘राष्ट्रपति ट्रम्प र प्रशासनले इरानी सत्ताको निरन्तर आणविक महत्वाकांक्षा, आतंकवाद, र अमेरिकीहरू तथा आफ्नै जनताको हत्याको जवाफमा शान्तिपूर्ण र कूटनीतिक समाधान खोज्न हरसम्भव प्रयास गरेका थिए।’

तर कङ्ग्रेससँग समन्वय नभएको भन्दै डेमोक्र्याट र ट्रम्पकै पार्टीका कतिपय युद्ध-विरोधी नेताहरू रुष्ट भएका छन्।

‘डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकालाई यस्तो युद्धमा धकेलिरहेका छन् जुन अमेरिकी जनता चाहँदैनन्,’ पूर्व उपराष्ट्रपति तथा २०२४ की डेमोक्र्याटिक उम्मेदवार कमला ह्यारिसले एक विज्ञप्तिमा भनिन्। उनले थपिन्, ‘ट्रम्पको स्वार्थपूर्ण युद्धका लागि हाम्रा सैनिकहरूलाई खतरामा पारिँदैछ।’

सिनेटका अल्पमतका नेता चक सुमरले प्रशासनले कङ्ग्रेस र अमेरिकी जनतालाई खतराको दायरा र गम्भीरताको बारेमा महत्त्वपूर्ण विवरण उपलब्ध नगराएको बताए। ‘राष्ट्रपति ट्रम्पको झोँक चलेको भरमा आक्रमण गर्ने र व्यापक द्वन्द्वको जोखिम मोल्ने चक्र कुनै व्यावहारिक रणनीति होइन,’ उनले भने।

शनिबार डेमोक्र्याटहरूबाट आएको तीव्र विरोधले नोभेम्बरको महत्त्वपूर्ण मध्यावधि निर्वाचनअघिका प्राइमरी चुनावहरू सुरु हुँदै गर्दा, मध्यपूर्वमा नयाँ युद्धको नेतृत्व गरिरहेका ट्रम्पले देशभित्र राजनीतिक लडाइँ पनि लड्नुपर्ने अवस्था देखाएको छ।

सैन्य अभियानप्रतिको प्रतिक्रियाबारे छलफल गर्न हाउसका डेमोक्र्याटहरूले आइतबार साँझ बैठक बस्दैछन्।

हाउस माइनोरिटी लिडर हाकिम जेफ्रिजले इरानमा ट्रम्पको युद्ध अधिकार कटौती गर्ने प्रस्तावमा आगामी हप्ता मतदान गराउन डेमोक्र्याटहरूले पुनः पहल गर्ने बताए।

‘भेनेजुएलामा जस्तै अर्को देशको नेतालाई पक्राउ गर्न सजिलो छ, तर त्यसपछिका दिनहरूमा के गर्ने?,’ हाउसका एक वरिष्ठ डेमोक्र्याटिक सहयोगीले भने, ‘प्रशासनले कुनै रणनीति वा लक्ष्य स्पष्ट पारेको छैन।’

यसैबिच, ट्रम्पले शनिबार एनबीसीसँग इरानको बारेमा भने, ‘कुनै बिन्दुमा उनीहरूले मलाई फोन गरेर सोध्नेछन् कि म कसलाई नेताको रूपमा चाहन्छु। यो भन्दा मैले अलिकति मात्र व्यङ्ग्य गरेको हुँ।’

ट्रम्पले आफ्नो बाँकी कार्यकालमा के हासिल गर्न सक्छन् भन्ने तय गर्न नोभेम्बरको मध्यावधि निर्वाचन महत्त्वपूर्ण हुनेछ। तर, विगतका राष्ट्रपतिहरूले भोगेजस्तै, मध्यपूर्वमा यस्तो असाधारण सैन्य कदम चाल्ने उनको निर्णयले उनको राजनीतिक विरासतलाई आकार दिन झनै ठुलो र दूरगामी प्रभाव पार्न सक्छ।