९१ वर्षीय अर्जेन्टिनी खेल पत्रकार एनरिके माकाया मार्केजसँग अहिले लगभग सबैजना एउटा तस्बिर खिच्न चाहन्छन् । अर्जेन्टिनाका मुख्य प्रशिक्षक लियोनेल स्कालोनी पनि त्यसबाट अछुतो रहेनन् । जोर्डनविरुद्धको विश्वकप समूह चरणको खेलअघि आयोजित पत्रकार सम्मेलन सकिएपछि स्कालोनीले आफैं रोकिएर माकायासँग तस्बिर खिचाए । 

‘माकाया’ नामले चिनिने यी वरिष्ठ पत्रकारको जीवनकथा आफैंमा एउटा इतिहास हो । करिब सात दशक लामो पत्रकारिता यात्रामा उनले लगातार १८ वटा पुरुष विश्वकपको प्रत्यक्ष रिपोर्टिङ गरेका छन्, जुन विश्व फुटबल पत्रकारितामा अभूतपूर्व कीर्तिमान हो । 

उनले पहिलो पटक विश्वकपको रिपोर्टिङ सन् १९५८ मा स्विडेनमा गरेका थिए । त्यही विश्वकपमा १७ वर्षीय एक प्रतिभाशाली किशोर पेले पहिलो पटक विश्व मञ्चमा उदाएका थिए । त्यतिबेला माकायाको उमेर मात्र २४ वर्ष थियो । उनलाई त्यस विश्वकपको रिपोर्टिङका लागि स्विडेन पठाइएको थियो । उनको पहिलो जिम्मेवारीमध्ये एउटा थियो, पेलेको ब्राजिल र अस्ट्रियाबिचको खेलको रिपोर्टिङ गर्नु । तर उनलाई सबैभन्दा बढी सम्झना आउने घटना भने अर्को थियो । त्यो हो, ‘स्विडेनको विपत्ति’ भनेर चिनिने अर्जेन्टिनाको चेकोस्लोभाकियासँग ६–१ को लज्जास्पद हार । 

‘त्यो खेल आज पनि मेरो स्मृतिमा गहिरो गरी बसेको छ । अर्जेन्टिनी राष्ट्रिय टोलीले अत्यन्त नराम्रो हार बेहोरेको दिन थियो,’ माकायाले सम्झिए, ‘हामीलाई चेकोस्लोभाकियाबारे लगभग केही पनि थाहा थिएन । कुनै तथ्याङ्क थिएन, कुनै जानकारी थिएन । उनीहरूले हामीलाई पूर्ण रूपमा आश्चर्यचकित बनाए ।’ 

सात दशकमा फुटबल पूर्ण रूपमा बदलियो

लगभग ७० वर्ष बितिसक्दा माकायाले विश्व फुटबललाई पूर्ण रूपमा बदलिएको देखेका छन् । उनले पेले, डिएगो म्याराडोना, लियोनेल मेस्सीलगायत अनगिन्ती महान् खेलाडीहरूको करियर नजिकबाट हेरेका छन् ।
टेलिभिजन एनालगबाट डिजिटल भयो । तथ्यांक तुरुन्तै उपलब्ध हुन थाले । विश्वकप विश्वकै सबैभन्दा ठुलो खेल महोत्सवमा रूपान्तरण भयो । 

तर एउटा कुरा भने कहिल्यै बदलिएन । माकाया कहिल्यै हतारमा निष्कर्ष निकाल्दैनन् । स्कालोनीबारे पहिलो धारणा गलत सावित भयो । यही सोचका कारण उनले सन् २०१८ मा लियोनेल स्कालोनी अर्जेन्टिनाको मुख्य प्रशिक्षक नियुक्त हुँदा पनि हतारमा समर्थन गरेका थिएनन् । डी–स्पोर्ट्स रेडियोका विश्लेषक माकाया भन्छन्, ‘मसँग धेरै आशा थिएन । म उनलाई चिन्दिनँथें ।’ 

तर त्यसपछि स्कालोनीले अर्जेन्टिनालाई कोपा अमेरिका, फाइनलिसिमा र विश्वकप जिताए । जसलाई धेरैले ठुलो जोखिम मानेका थिए, त्यो अन्ततः अर्जेन्टिनी फुटबलकै सबैभन्दा सफल निर्णयमध्ये एक बन्यो । माकाया भन्छन्, ‘कुनै व्यक्तिबारे पर्याप्त जानकारी नलिई उसको मूल्याङ्कन गर्नु हुँदैन ।’ 

मेस्सी कि म्याराडोना ?

अर्जेन्टिना फेरि विश्वकपको सेमिफाइनलमा पुगेको छ । अब उसले पुरानो प्रतिद्वन्द्वी इङ्ग्ल्यान्डसँग प्रतिस्पर्धा गर्दै फाइनल पुग्ने प्रयास गर्नेछ । माकायाको विश्वास छ कि अर्जेन्टिनाले फेरि विश्वकप जित्न सक्छ । ‘अवश्य सक्छ । यदि सम्भावनाको कुरा गर्ने हो भने, मलाई लाग्छ अर्जेन्टिनासँग विश्वकप जित्ने क्षमता छ ।’ आफ्नो मनपर्ने अर्जेन्टिनी खेलाडीको नाम सोध्दा उनले कुनै हिच्किचाहट गरेनन्, ‘निश्चय नै मेस्सी ।’

त्यसपछि लगत्तै अर्को प्रश्न सोधिन्छ, ‘सर्वकालीन महान् (जीओएटी) चाहिँ को हो ?’ यसमा भने उनी मुस्कुराउँछन् । ‘यो प्रश्नको उत्तर मुस्कानसहित दिनुपर्छ । इतिहासका फरक–फरक समयका खेलाडीलाई तुलना गर्ने कुनै आधार हुँदैन, समय फरक थियो । विपक्षी फरक थिए । प्रत्येक खेलाडी अद्वितीय हुन्छ । मलाई व्यक्तिगत रूपमा को मन पर्छ भन्न सक्छु, तर त्यसैले ऊ नै इतिहासकै महान् हो भन्ने अर्थ लाग्दैन ।’ 

मेस्सी र म्याराडोनाबिच तुलना गर्न असम्भव

माकायाका अनुसार मेस्सी र म्याराडोनाको तुलना गर्नु पनि सहज छैन । ‘दुवैलाई निष्पक्ष रूपमा तुलना गर्न निकै कठिन छ, उनीहरूले खेलेका विपक्षी फरक थिए । टोलीको आवश्यकता फरक थियो । सहकर्मी खेलाडीहरूको साथ फरक थियो । दुवैको जीवन र इतिहास पनि फरक थियो ।’ 

उनी यही उत्तर पेलेको सन् १९७० को ब्राजिल र म्याराडोनाको सन् १९८६ को अर्जेन्टिनाबिच तुलना गर्न आग्रह गर्दा पनि दिन्छन् । ‘तुलना गर्ने कुनै आधार छैन । उनीहरूको खेल शैली नै पूर्ण रूपमा फरक थियो ।’

हार पनि सम्झनलायक हुन्छ

विश्वकपमा सबैभन्दा यादगार क्षण कुन हो ? माकाया भन्छन्, ‘धेरै खेलहरू सम्झनलायक छन् । केवल जित होइन, हार पनि सम्झनाको हिस्सा हो ।’ तर अर्जेन्टिनी भएकाले विश्वकप जितेका क्षणहरू उनको मनमा विशेष स्थानमा छन् । 

‘विश्वकप जित्नु मेरा सबैभन्दा प्रिय सम्झनाहरू हुन् । विशेषगरी म्याराडोनाका लागि विश्वकप उपाधिले उनको जीवनभरको सपना पूरा गरेको थियो, अवकाशको संकेत, तर अन्तिम बिदाइ अझै होइन ।'

लगभग ७० वर्षसम्म विश्व फुटबलको सबैभन्दा ठुलो प्रतियोगिताको रिपोर्टिङ गरेपछि माकाया अब अवकाशबारे सोच्न थालेका छन् । उनी हाँस्दै भन्छन्, ‘कुनै न कुनै दिन त म अवकाश लिन्छु ।’ अनि मजाक गर्दै थपे, ‘लु अहिलेलाई चाहिँ म अवकाश लिँदै छु... अहिले फोन राख्छु, बाँकी कुरा अर्को पटक गरौँला ।’ 

विश्व फुटबलको इतिहासलाई सात दशकसम्म आफ्ना शब्दहरूमा दस्ताबेज बनाएका माकायाका लागि यस्तो अन्त्य अत्यन्त उपयुक्त हुनेछ । तर उनलाई चिन्नेहरू भन्छन्, ‘माकाया मार्केजको ‘बिदाइ’ पनि सायद कहिल्यै अन्तिम बिदाइ हुँदैन ।’

एलिजाबेथ कन्वे, बीबीसीबाट