‘आतंकविरुद्धको युद्ध’ को पुरानो टोलीका अर्का एक सदस्यले पनि संसार छाडेका छन्। डिक चेनी, जो जर्ज डब्लु बुसको दुई कार्यकाल (सन् २००१-२००९) को प्रशासनमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको इतिहासकै सबैभन्दा शक्तिशाली उपराष्ट्रपतिको रूपमा रहे, उनको ८४ वर्षको उमेरमा सोमबार निधन भयो।

उनको परिवारले जारी गरेको एक स्मृति वक्तव्यअनुसार, चेनी ‘एक महान् र असल मानिस थिए जसले आफ्ना छोराछोरी र नातिनातिनालाई हाम्रो देशलाई माया गर्न, र साहस, सम्मान, प्रेम, दया र फ्लाई फिसिङको जीवन जिउन सिकाए।’

तर, पृथ्वीका धेरै बासिन्दाहरूले भने स्वर्गीय उपराष्ट्रपतिलाई प्रेम र फ्लाई फिसिङजस्ता न्यानो र प्रिय कुराहरूभन्दा अलि फरक कारणले सम्झनेछन्। सन् २००१ मा सुरु भएको ‘आतंकवादविरुद्धको विश्वव्यापी युद्ध’ का मुख्य योजनाकारको रूपमा, जसले अमेरिकालाई ‘आतंकवादी’ सँग लड्ने बहानामा विश्वका विभिन्न स्थानमा आतंक फैलाउन सक्षम बनायो, चेनीको हातमा, विशेषगरी इराकको, अकल्पनिय रगतको दाग लागेको अवस्थामा मृत्यु भयो।

सन् २००३ मा इराकमाथि अमेरिकी आक्रमणको तयारीका क्रममा चेनीले कसम खाँदै भनेका थिए, ‘इराकी शासन रासायनिक र जैविक हतियारको क्षेत्रमा आफ्नो क्षमता बढाउन निकै व्यस्त रहेको छ र त्यो देशले वर्षौंअघि सुरु गरेको आणविक कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइरहेको छ।’ उपराष्ट्रपतिको भ्रमअनुसार, हतियारको यो खोजी ‘ठूलो मात्रामा मृत्यु निम्त्याउने उद्देश्यले’ थियो।

चेनीको भय फैलाउने काम र इराकको कथित सामूहिक विनाशका हतियारहरूबारे बारम्बार बोलेका झुटहरूले त्यो देशमा ‘ठूलो मात्रामा मृत्यु निम्त्याउन’ बाटो खोल्न जादुजस्तै काम गर्‍यो।

फरेन पोलिसी म्यागजिनले सन् २०१२ मा आफ्नो ‘विश्वका शीर्ष १०० विचारकहरू’ को सूचीमा व्यंग्यात्मक रूपमा उल्लेख गरेअनुसार, जसमा चेनीलगायत अन्य धेरै शंकास्पद विचारकहरू पनि थिए, ‘यदि हामीलाई बेवकुफीपूर्ण तरिकाले तर्साउनु एउटा धर्म हुन्थ्यो भने, डिक चेनी त्यसका प्रधान पुजारी हुने थिए।’

तर चेनीको भय फैलाउने काम र इराकको कथित सामूहिक विनाशका हतियारहरूबारे बारम्बार बोलेका झुटहरूले त्यो देशमा ‘ठूलो मात्रामा मृत्यु निम्त्याउन’ बाटो खोल्न जादुजस्तै काम गर्‍यो। यसले केही निश्चित व्यक्तिका खल्ती भर्ने बाटो पनि खोलिदियो, जस्तै अमेरिकी तेल र इन्जिनियरिङ फर्म ह्यालिबर्टनसँग सम्बन्धितहरूको, जहाँ चेनी आफैँ १९९५ देखि २००० सम्म सीईओ थिए र जसले संयोगवश आक्रमणपछिको इराकमा ७ अर्ब डलरको बिना-प्रतिस्पर्धा ठेक्का पाएको थियो।

जे होस्, स्वार्थको द्वन्द्व र घुमाउरो ढोकाहरूको त्यो दुनियाँमा यो सामान्य व्यापार थियो।

आफ्नो मृत्युको दिनसम्म, चेनीले सामूहिक हत्या र त्यसबाट उत्पन्न पीडाको अवैध कार्यप्रति कुनै पछुतो नभएको दृष्टिकोण राखे। इराकलाई प्रभावकारी रूपमा ध्वस्त पारेको १२ वर्षपछि उनले सीएनएनलाई भनेका थिए, ‘त्यो बेला त्यो सही काम थियो। मैले त्यतिबेला पनि विश्वास गर्थें, र अहिले पनि गर्छु।’ लाखौँ इराकीको मृत्यु, लाखौंको जबरजस्ती विस्थापन, र देशलाई विषालु तथा रेडियोधर्मी हतियारले भिजाएको कुरालाई बिर्सिदिनुहोस्, जसले इराकीहरूको स्वास्थ्यमा अनन्तकालसम्म असर पार्नेछ।

त्यहाँको जनसंख्यामा बढ्दो क्यान्सर दरको कारण अमेरिकी सेनाले प्रयोग गरेको डिप्लिटेड युरेनियम हतियारलाई मानिएको छ, ‘जसको अवशेषले एक विकराल दीर्घकालीन वातावरणीय खतरा निम्त्याउँछ किनकि तिनीहरू ४.५ अर्ब वर्षभन्दा बढी समयसम्म रेडियोधर्मी रहनेछन्,’ अल जजिराले उल्लेख गरेको छ।

तर, जे होस्, मैले सुनेको छु बगदादमा फ्लाई फिसिङ निकै राम्रो छ रे।

दशकौँसम्म अमेरिकी राजनीतिको एक प्रमुख हिस्सा रहेका एक व्यक्तिको विरासतमा ‘आतंकविरुद्धको युद्ध’ मात्र एक मात्र पीडक अध्याय होइन।

र, इराक युद्ध मात्र चेनीको एक मात्र बिना-पछुतोको कदम होइन। सन् २०१४ मा अमेरिकी गुप्तचर निकाय सीआईएले सूचना निकाल्नका लागि ‘रेक्टल रिहाइड्रेसन’ र ‘वाटरबोर्डिङ’ जस्ता ‘परिष्कृत सोधपुछ प्रविधिहरू’ को प्रयोगबारे सार्वजनिक गरेको रिपोर्टको जवाफमा चेनी आफ्नो अडानमा अडिग रहे: ‘म एक मिनेट पनि नसोची फेरि गर्ने थिएँ।’

दशकौँसम्म अमेरिकी राजनीतिको एक प्रमुख हिस्सा रहेका एक व्यक्तिको विरासतमा ‘आतंकविरुद्धको युद्ध’ मात्र एक मात्र पीडक अध्याय होइन। उदाहरणका लागि, डिसेम्बर १९८९ मा अमेरिकी सेनाले पानामाको पानामा शहरको गरिब बस्ती एल चोरिलोमा नरसंहार मच्चायो, जहाँ सम्भवतः हजारौँ नागरिक मारिए र एल चोरिलोले ‘सानो हिरोशिमा’ उपनाम पायो।

त्यो अपरेसनको नेतृत्व गर्ने अमेरिकी रक्षामन्त्री अरू कोही नभएर चेनी नै थिए, यसपटक जर्ज एच. डब्लु. बुसको नेतृत्वमा। बुस प्रशासन भियतनाम युद्धपछिको विदेशमा सैन्य लडाइँप्रतिको अमेरिकी जनताको वितृष्णालाई उच्च-प्रविधिको हतियारको अत्यधिक प्रदर्शन र एक सजिलो ‘विजय’ मार्फत हटाउन उत्सुक थियो। त्यो विनासपछि, जहाँ एल चोरिलोका धेरै काठका झुपडीहरू त्यहाँका बासिन्दासहित आगोमा जले, चेनीले घमण्डका साथ भनेका थिए – त्यो घातक दृश्य ‘आफ्नो आकारमा अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ‘सटीक’ (सर्जिकल) सैन्य अपरेसन थियो।’

पनामाको यो ‘सटीक’ स्टन्ट सन् १९९१ मा इराकविरुद्धको ‘अपरेसन डेजर्ट स्टर्म’ को लागि एक परीक्षण थियो, जसको निरीक्षण पनि चेनीले नै गरेका थिए, जुन भविष्यमा त्यस देशमा हुने सामूहिक मृत्युको लागि उनको आफ्नै प्रकारको परीक्षण थियो।

अब चेनी रहेनन्, र उनी आफ्ना युद्ध अपराधका पूर्व सहकर्मीहरू डोनाल्ड रम्सफेल्ड र कोलिन पावेलसँग परलोकमा सामेल भएका छन्। उनको निधनपछि, अमेरिकी समाचार एजेन्सीहरू र मिडिया आउटलेटहरूले उनलाई एक ‘विभाजनकारी’ र ‘विवादास्पद’ व्यक्तित्वको रूपमा मात्र सीमित राखेका छन्, जसरी एसोसिएटेड प्रेसले कूटनीतिक रूपमा भनेको छ, ‘इराक युद्धमा हरेक पाइलामा गलत साबित भए, तर आफू मूलतः सही छु भन्ने विश्वास कहिल्यै गुमाएनन्।’

सधैँझैँ, कर्पोरेट मिडियाले कहिल्यै पनि कालोलाई कालो भन्न सक्दैन वा एक युद्ध अपराधीलाई युद्ध अपराधी भन्न सक्दैन। तर इजरायलले गाजा पट्टीमा गरिरहेको अमेरिकी-समर्थित नरसंहार र अन्य विश्वव्यापी विपत्तिहरूको वर्तमान पृष्ठभूमिमा, अर्को एक सामूहिक हत्याराको क्षतिलाई सायदै नराम्रो खबर मान्न सकिन्छ।

अल जजिराबाट