वासिङ्टन डिसी । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ग्रीनल्याण्डलाई आफ्नो बनाउन चाहन्छन् र ह्वाइट हाउसले यसका लागि सैन्य बल प्रयोग लगायत सबै विकल्पहरू खुला रहेको पुष्टि गरेको छ।

सैन्य कारबाही आर्थिक र राजनीतिक विकल्पहरूको सूचीमा एउटा पाटो मात्र भए पनि, एक नेटो सदस्यले अर्को सदस्यमाथि आक्रमण गर्नु गठबन्धनका लागि ‘द्वष्स्वपना’ र अस्तित्वको सङ्कट निम्त्याउने कदम हुनेछ।

अमेरिकी राष्ट्रपतिले ग्रीनल्याण्ड अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि महत्त्वपूर्ण रहेको दोहोर्‍याउँदै आएका छन्। उनले कुनै प्रमाणबिना नै त्यहाँ ‘रुसी र चिनियाँ जहाजहरू भरिएको’ दाबी समेत गरेका छन्। अमेरिकी, बेलायती र डेनिस विज्ञहरूको सहयोगमा राष्ट्रपतिले विचार गरिरहेका विभिन्न विकल्पहरू र तिनका सम्भावित कारणहरूबारे यहाँ चर्चा गरिएको छ।

• सैन्य कारबाही

रक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार ग्रीनल्याण्ड कब्जा गर्न छरितो र आकस्मिक सैन्य कारबाही गर्न अपेक्षाकृत सजिलो भए पनि यसको परिणाम भने निकै भयावह हुनेछ। भौगोलिक रूपमा विशाल भए पनि ग्रीनल्याण्डको जनसङ्ख्या करिब ५८,००० मात्र छ। यसको एक तिहाइ राजधानी नुकमा र बाँकी धेरैजसो पश्चिमी तटमा बसोबास गर्छन्।

यो क्षेत्रको आफ्नो सेना छैन र यसको रक्षाको जिम्मा डेनमार्कको हो। तर, यति ठुलो क्षेत्रको सुरक्षाका लागि त्यहाँ सीमित हवाई र नौसैनिक साधन मात्र तैनाथ छन्। विशाल भूभागको गस्ती ‘सिरियस पेट्रोल’ नामक डेनिस विशेष दस्ताले गर्छ, जो मुख्यतया कुकुरले तान्ने स्लेजमा निर्भर हुन्छ।

डेनमार्कले आर्कटिक र उत्तर एट्लान्टिक क्षेत्रमा रक्षा खर्च बढाए पनि, विशाल आकार र सानो जनसङ्ख्याले गर्दा यो अमेरिकाका लागि सहज लक्ष्य बन्न सक्छ। अमेरिकाका १०० भन्दा बढी सैनिक पहिले नै ग्रीनल्याण्डको उत्तर-पश्चिमी कुनाको ‘पिटुफिक’ केन्द्रमा स्थायी रूपमा तैनाथ छन्, जसलाई भविष्यको कारबाहीका लागि आधार बनाउन सकिन्छ।

डेनमार्कका सुरक्षा विज्ञ र रिस्क इन्टेलिजेन्सका सीईओ हान्स टिनो ह्यान्सेनका अनुसार अलास्कामा रहेको ११औँ एयरबर्न डिभिजन (जसमा प्यारासुट वा हेलिकप्टर मिसन गर्न सक्ने दुई आर्कटिक ब्रिगेडहरू छन्) आक्रमणको मुख्य हिस्सा हुन सक्छ, जसलाई हवाई र जलसेनाले सघाउनेछन्।

बेलायती सेनाका रिजर्भ अफिसर जस्टिन क्रम्पले पनि यसमा सहमति जनाउँदै भने, ‘अमेरिकाको अपार नौसैनिक शक्तिले ठुलो सङ्ख्यामा सेना ओसार्न सक्छ। त्यहाँको थोरै जनसङ्ख्याको तुलनामा सेनाको सङ्ख्या भारी हुन सक्छ।’ क्रम्पका अनुसार यो कदम निर्दयी भए पनि खासै प्रतिरोध नहुने भएकाले रक्तपातपूर्ण नहुन सक्छ।

यद्यपि, अमेरिकाभित्रै धेरै पूर्वअधिकारी र रक्षा विश्लेषकहरूले यसलाई असम्भव मानेका छन्। पूर्वसीआईए अधिकारी मिक मुलरय भन्छन्, ‘यो स्पष्ट रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय कानुन विपरित हुनेछ। तिनीहरू अमेरिकाका लागि खतरा होइनन्, सन्धि साझेदार हुन्।’

यदि ह्वाइट हाउसले सैन्य विकल्प अघि बढायो भने अमेरिकी कंग्रेसले ‘वार पावर्स एक्ट’ प्रयोग गरेर यसलाई रोक्ने सम्भावना बलियो रहेको मुलरय बताउँछन्।

ग्रीनल्याण्ड खरिद

अमेरिका धनी भए पनि ग्रीनल्याण्ड बिक्रीमा छैन भनेर नुक र कोपनहेगनले स्पष्ट पारेका छन्। बीबीसीको अमेरिकी समाचार साझेदार सीबीएसका अनुसार, अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले कंग्रेस सदस्यहरूलाई ग्रीनल्याण्ड खरिद गर्नु प्रशासनको प्राथमिकता भएको बताएका छन्।

तर यदि ग्रीनल्याण्ड बिक्न तयार भए पनि यो प्रक्रिया अत्यन्त जटिल छ। यसका लागि अमेरिकी कंग्रेसबाट बजेट पास हुनुपर्छ र सन्धिमार्फत प्राप्त गर्न सिनेटको दुई-तिहाइ बहुमत चाहिन्छ, जुन जुटाउन विज्ञहरूका अनुसार निकै गाह्रो छ। यसमा युरोपेली युनियनको सहमति पनि आवश्यक पर्छ।

कोलम्बिया विश्वविद्यालयकी अन्तर्राष्ट्रिय कानुन विज्ञ प्राध्यापक मोनिका हाकिमी भन्छिन्, ‘कानुनी रूपमा पूर्णतः सही हुनका लागि यस्तो सन्धिमा ग्रीनल्याण्डका जनताको आत्म-निर्णयको अधिकारसहितको सहभागिता हुनुपर्छ।’

यसको मूल्य कति पर्छ भन्ने अस्पष्ट छ। हिउँले ढाकिएको टापुका लागि अरबौँ वा खर्बौँ डलर खर्चदा ट्रम्पको ‘अमेरिका फर्स्ट’ अभियानका समर्थकहरू रिसाउन सक्छन्।

जस्टिन क्रम्पका अनुसार खरिद प्रक्रिया असफल भएमा ट्रम्पका लागि सैन्य विकल्प बढी आकर्षक बन्न सक्छ। भेनेजुएलामा निकोलस मदुरोलाई पक्राउ गर्ने सफल अपरेसनले ट्रम्प प्रशासनको हौसला बढाएको हुन सक्छ।

रुबियोले अर्को हप्ता डेनिस अधिकारीहरूसँग भेट्दै छन्। उनले सन् १९४६ मा पूर्व राष्ट्रपति ह्यारी ट्रुम्यानले पनि १० करोड डलर (सुनमा) तिरेर ग्रीनल्याण्ड किन्न खोजेको उदाहरण दिँदै ट्रम्प यस्तो विचार गर्ने पहिलो राष्ट्रपति नभएको बताएका छन्।

• ग्रीनल्याण्डबासीलाई रिझाउने अभियान

जनमत सर्वेक्षणहरूका अनुसार ग्रीनल्याण्डका बहुसङ्ख्यक मानिस डेनमार्कबाट स्वतन्त्र हुन चाहन्छन्, तर अमेरिकाको हिस्सा बन्न चाहँदैनन्। यद्यपि, अमेरिकाले आर्थिक प्रलोभन वा भविष्यको फाइदा देखाएर त्यहाँका बासिन्दाको मन जित्ने प्रयास तीव्र पार्न सक्छ। 

अमेरिकी गुप्तचर निकायहरूले ग्रीनल्याण्डको स्वतन्त्रता आन्दोलनमाथि निगरानी बढाएको र अमेरिकी लक्ष्यलाई समर्थन गर्ने व्यक्तिहरूको पहिचान गर्न थालेको रिपोर्टहरू आएका छन्।

एट्लान्टिक काउन्सिलका भू-राजनीति विज्ञ इमरान बायोमीका अनुसार सैन्य कारबाही भन्दा ‘प्रभाव विस्तार अभियान’ बढी सम्भव छ। उनले भने, ‘ग्रीनल्याण्डले स्वतन्त्रता घोषणा गरेपछि अमेरिका साझेदार बन्न सक्छ। सैन्य कारबाहीको मूल्य धेरै महँगो पर्छ।’

यस्तो साझेदारी नौलो होइन। अमेरिकाले पलाउ, माइक्रोनेसिया र मार्शल आइल्यान्ड्स जस्ता प्रशान्त महासागरीय देशहरूसँग यस्तै रक्षा सम्झौता गरेको छ। तर यसले ट्रम्पलाई सन्तुष्ट नपार्न सक्छ, किनकि यस्तो सम्झौताले अमेरिकालाई आर्कटिकको हिउँ मुनि रहेका विशाल खनिज भण्डारको स्वामित्व दिँदैन।

डेनिस विज्ञ ह्यान्सेनका अनुसार जबसम्म ग्रीनल्याण्डका जनता यो विचारको विरोध गर्छन्, तबसम्म ग्रीनल्याण्ड ‘हडप्ने’ कुनै पनि अभियान सफल हुनेछैन। अहिले त्यहाँको कुनै पनि राजनीतिक दल अमेरिकाको हिस्सा बन्ने पक्षमा छैनन्।

ह्यान्सेनले भने, ‘ग्रीनल्याण्ड पुनः युरोपेली युनियनको सदस्य बन्ने सम्भावना बढी छ। वर्तमान अमेरिकी प्रशासनसँग तीन वर्ष बाँकी छ, जबकि ग्रीनल्याण्डका जनतासँग १,००० वर्षको भविष्य छ।’

बीबीसी