काठमाडौँ । ‘भ्वाइस अफ इन्डिया’ भनेर लाखौँले चिन्ने दक्षिण एसियाली निर्णायक क्षणहरू कभर गर्ने बीबीसी संवाददाता मार्क टुलीको ९० वर्षको उमेरमा आइतबार निधन भएको बीबीसीले जनाएको छ ।

भारतमा बेलायती शासन रहेको समय सन् १९३५ मा जन्मेका मार्क टुलीले भारतलाई आफ्नो घर र आफ्नो कर्म क्षेत्र बनाएर देशको ‘सबैभन्दा प्रसिद्ध विदेशी संवाददाता’ बन्न सफल भएका थिए ।

बीबीसी न्यूजका अन्तरिम प्रमुख जोनाथन मुनरोले एक विज्ञप्तिमा भनेका छन्, “सर मार्कले आफ्नो रिपोर्टिङको माध्यमबाट भारतको जीवन्तता र विविधतालाई बेलायत र विश्वभरका दर्शकहरूमाझ चिनाउनुभएको थियो ।”

उनले सन् १९७१ को बङ्गलादेश मुक्ति युद्ध र सन् १९९२ मा उत्तर प्रदेशमा मुगल युगको बाबरी मस्जिद भत्काइएको समाचार सम्प्रेषण गरेका थिए ।

भारतका पेट्रोलियम मन्त्री हरदीपसिंह पुरीले एक वक्तव्यमा भनेका छन्, “हाम्रो उपमहाद्वीपमा पुस्तौँदेखि उहाँको शान्त र स्पष्ट आवाज समाचारको पर्यायवाची थियो।”

“कोलकातामा जन्मेका टुलीले यस क्षेत्रको इतिहासका केही सबैभन्दा निर्णायक क्षणहरूको बारेमा रिपोर्ट गर्नुभएको थियो”, उनले थपे, उनको मृत्युपछि टाइम्स अफ इन्डियाले उनलाई ‘भारतको इतिहासकार र एक प्रशंसित लेखक’ को रूपमा चित्रण गरेको छ।

टुलीले सेमिनरीमा सामेल हुनुअघि क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयमा धर्मशास्त्रको अध्ययन गरेका थिए ।

उनी सन् १९६५ मा भारत फर्किनुभएको थियो र नयाँ दिल्लीमा बीबीसीको कार्यालय प्रशासकको रूपमा सेवा सुरु गरेका थिए ।

लन्डनमा बीबीसीको हिन्दी र विश्व सेवामा केही समय काम गरेपछि उनी सन् १९७१ मा नयाँ दिल्लीमा सार्वजनिक प्रसारकको संवाददाता नियुक्त भएका थिए ।

सेवाको केही वर्षपछि टुलीलाई बीबीसीको ‘ब्यूरो प्रमुख’मा नियुक्त गरियो र उहाँले भारत, पाकिस्तान, बङ्गलादेश र श्रीलङ्कालगायत दक्षिण एसियाको कभरेजलाई हेरेका थिए ।

उनले सन् १९९४ मा तत्कालीन महानिर्देशक जोन बर्टको आलोचना गर्दै निगममा भइरहेको ‘क्रान्ति’को निन्दा गरेपछि उनले बीबीसीबाट राजीनामा दिएका थिए ।

टुलीलाई भारतको सर्वोच्च नागरिक सम्मानहरू पद्म श्री र पद्म भूषणबाट सम्मानित गरिएको थियो । उनीभन्दा पहिले यी सम्मान विदेशीहरूलाई विरलै प्रदान गरिएको थियो।

बेलायतले उनलाई सन् २००२ मा प्रसारण र पत्रकारितामा उनको सेवाका लागि ‘विशेष दूत’ को उपाधि पनि प्रदान गरेको छ । टुलीले पछि यो मान्यता ‘भारतको सम्मान’ को रूपमा वर्णन गरे ।