काठमाडौं । नेपालको सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणको क्षेत्रमा ठुलो अन्तर्राष्ट्रिय उपलब्धि हासिल भएको छ। बैंककस्थित युनेस्को क्षेत्रीय कार्यालयले घोषणा गरेको ‘सन् २०२५ एसिया–प्यासिफिक अवार्ड्स फर कल्चरल हेरिटेज कन्जर्भेसन’ मा नेपालका दुईवटा महत्त्वपूर्ण आयोजनाले ‘अवार्ड अफ मेरिट’ प्राप्त गरेका छन्।

ललितपुरस्थित ऐतिहासिक ज्येष्ठ वर्ण महाविहारलाई उत्कृष्ट संरक्षण कार्य र दिगो दृष्टिकोणका लागि युनेस्कोले विशेष पहिचान दिएको हो। २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पपछि नेपालमा भारत सरकारको पुनर्निर्माण अनुदान अन्तर्गत ललितपुर जिल्लामा कार्यान्वयन भएका सातवटा परियोजनामध्ये यो एक प्रमुख आयोजना थियो।

अगस्ट २०१७ मा पुनर्निर्माणको सूचीमा परेको यो परियोजना नेपाल सरकारको केन्द्रीय आयोजना कार्यान्वयन इकाई मार्फत कार्यान्वयन गरिएको थियो। करिब १३ करोड ७८ लाख रुपैयाँको लागतमा निर्माण सम्झौता गरिएको यस कार्यको प्राविधिक निगरानी भारत सरकारद्वारा नियुक्त इन्डियन नेशनल ट्रस्ट फर आर्ट्स एण्ड कल्चरल हेरिटेजले गरेको थियो।

यस परियोजना अन्तर्गत ऐतिहासिक मन्दिर र सत्तलहरूलाई उनीहरूको मौलिक स्वरूप र बनावटमा कुनै सम्झौता नगरी भूकम्प प्रतिरोधी बनाइएको छ। प्राचीन काष्ठकला, ढुङ्गाका मूर्तिहरूको संरक्षण र प्रवेशद्वारमा रहेका भित्ते चित्रहरूको सफल जीर्णोद्धार गरिएको छ। साथै आधुनिक आवश्यकता अनुसार प्रकाश व्यवस्था, सरसफाइ र आकाशे पानी संकलन प्रणाली समेत जडान गरिएको छ। यो परियोजना सम्पन्न भएपछि २२ मार्च २०२४ मा तत्कालीन सहरी विकास मन्त्री धनबहादुर बुढा र भारतीय राजदूत नवीन श्रीवास्तवले संयुक्त रूपमा उद्घाटन गरेका थिए।

त्यसैगरी, मुस्ताङको लोवो न्यिफुग नाम्रोल नोर्बुलिङ गुम्बा संरक्षण परियोजनाले पनि अवार्ड अफ मेरिटका साथै दिगो विकासका लागि विशेष मान्यतासमेत प्राप्त गरेको छ।