काठमाडौँ । भाइरल संक्रमण, ज्वरो, वा अन्य कुनै बिरामीका कारण हामी जब डाक्टरलाई भेट्न जान्छौं, तिनीहरूले पहिले हाम्रो आँखा र जिब्रोको जाँच गर्छन् । यो धेरैलाई साधारण प्रक्रिया जस्तो लाग्न सक्छ, यसको पछाडि गहिरो वैज्ञानिक र आयुर्वेदिक ज्ञान छ ।

आँखाले शरीरको थकान र रगतको अवस्था देखाउँछ भने जिब्रोले हाम्रो पाचन प्रणाली, कलेजो, रगत, र दोषहरू (वात, पित्त र कफ)को अवस्थालाई प्रत्यक्ष रूपमा संकेत गर्दछ । आयुर्वेदका अनुसार, जिब्रोले शरीरको आन्तरिक गतिविधिहरूलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। यसको रंग, बनावट र आद्र्रताले शरीर भित्र सबै कुरा सन्तुलित छ कि छैन भनेर संकेत गर्दछ ।

• जिब्रोको फरक रङ र तिनीहरूको अर्थ

 १. अत्यधिक सेतो जिब्रो–  

जिब्रोमा बाक्लो सेतो पत्र देखियो भने, यसले कफ र विषाक्त पदार्थमा वृद्धि भएको संकेत गर्दछ । यो अवस्था तब हुन्छ जब खाना राम्ररी पच्दैन । राम्रोसाग नपचाइएको खानाले शरीरमा विषाक्त पदार्थहरू बनाउँछ । यो सामान्यतया जिब्रोमा सेतो तहको रूपमा देखिन्छ ।

 लक्षणहरूः

– भारीपन महसुस हुनु

 – बारम्बार चिसो लाग्नु

 – पेटमा ग्यास र फुल्नु

 – सास गन्हाउनु

 के गर्ने?

 – हल्का र सजिलै पच्ने खाना खानुहोस्

 – बिहान मनतातो पानी पिउनुहोस्

 – जिब्रो सफा गर्ने बानी बसाल्नुहोस्

 – भुटेका र गुलियो खानेकुरा कम गर्नुहोस्

 २. हल्का रातो वा गुलाबी जिब्रो

 सामान्य जिब्रो हल्का गुलाबी रंगको हुन्छ । यद्यपि, यदि जिब्रो अत्यधिक रातो देखिन्छ भने, यसले पित्त दोष बढेको संकेत गर्दछ । शरीरको ताप बढ्दा ग्यास, एसिडिटी र कब्जियतजस्ता समस्याहरू सुरु हुन्छन् । आयुर्वेदका अनुसार पित्त बढ्दा जिब्रो रातो वा चम्किलो गुलाबी हुन सक्छ । यो अवस्था भिटामिन बी–१२ को कमीको संकेत पनि हुन सक्छ ।  

लक्षणहरूः

 – मुखमा जलन  

– एसिडिटी

– कमजोरी

– चिडचिडापन

 के गर्ने? 

– ज्यानलाई चिसो बनाउने खानेकुराहरू जस्तै नरिवल पानी खानुहोस् ।

 – मसलादार खानेकुराको सेवनबाट बच्नुहोस् ।

 – डाक्टरको सल्लाहमा भिटामिन जाँच गराउनुहोस् ।

 ३. पहेँलो जिब्रो – कलेजो र पित्तमा असर

 जिब्रो अलिकति पहेँलो देखिन्छ भने, यसले शरीरमा पित्त र टक्सिन दुवैमा वृद्धि भएको संकेत गर्दछ । यसले मुख्यतया आन्द्रा र कलेजोलाई असर गर्छ । जब कलेजोले राम्रोसँग काम गर्दैन, हार्मोनल संतुलन पनि बिग्रन सक्छ । यो अवस्था जिब्रोको रंगमा देखिन्छ ।

 लक्षणहरूः

 – मुखमा तीतो स्वाद

 – थकान

 – भोक नलाग्नु

 – पाचन समस्याहरू

 के गर्ने ?

 –विशेषज्ञको सल्लाह अनुसार डिटक्सको लागि कागती पानी र त्रिफला सेवन गर्नुहोस् ।

 – तेलयुक्त खानाबाट बच्नुहोस्

 – नियमित व्यायाम गर्नुहोस् ।

 ४. सुख्खा जिब्रो

यदि जिब्रो बारम्बार सुख्खा रहन्छ भने, यो वात दोष बढेको संकेत हुन सक्छ । यस्तो अवस्थामा, व्यक्तिलाई बारम्बार तिर्खा लाग्छ । तर पानी पिएपछि पनि सुख्खापन पूर्ण रूपमा हट्दैन । आयुर्वेदका अनुसार, यसले रस धातुको कमीलाई पनि संकेत गर्दछ ।

 लक्षणहरूः

– छाला सुक्खा हुनु

– कब्जियत

– कमजोरी

के गर्ने ?

–दिनको सुरुवात आयल पुलिङको साथमा गर्नुहोस्

– प्रशस्त मात्रामा पानी पिउनुहोस्

– घिउ र तिलको तेलको सेवन सीमित गर्नुहोस्

शरीरबाट आउने साना संकेतहरू बुझ्नाले गम्भीर रोगहरूबाट बच्न मद्दत गर्न सक्छ । जिब्रोले तपाईंको शरीरलाई संकेत प्रदान गर्दछ, तर यो निश्चित निदान होइन । यदि तपाईंको जिब्रो लामो समयसम्म फिक्का रह्यो वा तपाईंले अन्य लक्षणहरू अनुभव गर्नुभयो भने डाक्टरसँग परामर्श गर्नुहोस् ।

(अस्वीकरणः सल्लाहसहितको यो सामग्री सामान्य जानकारीका लागि अनलाइन स्रोतका आधारमा तयार पारिएको हो,  थप जानकारीको लागि सधैं विशेषज्ञ वा आफ्नो डाक्टरसँग परामर्श गर्नुहोस् ।)