काठमाडौँ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प आफ्नो तीन दिने चीन भ्रमण सकेर शुक्रबार स्वदेश फर्किएका छन् । उनको यस भ्रमणबाट धेरै आशा गएको थियो ।

तर विश्लेषक स्टेफन याङका अनुसार ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङबिच बेइजिङमा भएको उच्चस्तरीय व्यापार वार्तामा केही प्रगति भए पनि धेरै संवेदनशील र विवादास्पद विषयहरू भने लगभग पूर्ण रूपमा अनुपस्थित देखिएका छन् ।

वार्तामा केही साना व्यापार सम्झौता र सामान्य सहमति भए । तर अमेरिका–चीन आर्थिक प्रतिस्पर्धाका सबैभन्दा गम्भीर मुद्दाहरूमा सार्वजनिक छलफल वा स्पष्ट निर्णय देखिएन । यसले दुई देशबिचका गहिरा व्यापारिक तनाव अझै कायम रहेको सङ्केत गर्छ ।

विश्लेषण अनुसार वार्तामा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण रूपमा हराएका वा नउठाइएका विषयहरू अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध, प्रविधि निर्यातमा नियन्त्रण, चिनियाँ विद्युतीय सवारीको अमेरिकी बजार पहुँच आदि थिए । 

यी विषयहरू अमेरिका–चीन आर्थिक प्रतिस्पर्धाका केन्द्रमा रहेका मुद्दा हुन् । तर यस पटकको वार्तामा यीबारे कुनै ठोस सार्वजनिक छलफल भएको देखिएन ।

अझै पछाडि हट्न तयार छैनन् दुवै देश

विश्लेषकहरूको निष्कर्ष अनुसार न अमेरिका न चीनले एकअर्काविरुद्ध लगाइएका दण्डात्मक नीतिहरू फिर्ता लिन तयार देखिए । यसको अर्थ व्यापार तनाव घटाउने प्रयास भए पनि संरचनात्मक प्रतिस्पर्धा भने यथावत् छ । अमेरिकाले चीनमाथि लगाएका प्रविधि नियन्त्रण र निर्यात प्रतिबन्ध अझै कायम छन् । त्यस्तै चीनले पनि अमेरिकी कम्पनीहरू र नीतिहरूलाई लक्षित गर्दै आफ्ना कदमहरू जारी राखेको छ ।

हालको अमेरिका–चीन सम्बन्धमा मध्यपूर्वको तनाव पनि ठुलो कारक बनेको छ । विशेष गरी इरानसँग सम्बन्धित विषयहरू वार्ताको पृष्ठभूमिमा महत्त्वपूर्ण रूपमा देखा परेका छन् ।

ट्रम्प बेइजिङ भ्रमणमा जानुभन्दा एक हप्ता अगाडि अमेरिका सरकारले तीन चिनियाँ स्याटेलाइट कम्पनीमाथि प्रतिबन्ध लगाएको थियो । अमेरिकी पक्षले ती कम्पनीहरूले इरानको सैन्य गतिविधिलाई सहयोग गरिरहेको आरोप लगाएको थियो। 

त्यसको जवाफमा चीनले तेल शोधन केन्द्रहरूमाथि लगाइएका अमेरिकी प्रतिबन्धको पालना नगर्न केही कम्पनीहरूलाई निर्देशन दिएको बताइएको छ । यसले दुवै देशबिचको प्रतिबन्धको युद्ध अझ गहिरो बनाएको देखिन्छ ।

प्रविधि र दुर्लभ खनिजको विवाद यथावत्

वार्तामा सबैभन्दा संवेदनशील मानिने अर्को विषय प्रविधि नियन्त्रण र दुर्लभ खनिजसम्बन्धी नीति हो । यी सामग्रीहरू आधुनिक इलेक्ट्रोनिक्स, सेमिकन्डक्टर र रक्षा उद्योगका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छन् । 

तर यस पटक पनि यस विषयमा ठुलो परिवर्तन देखिएन । अमेरिका अझै पनि चीनलाई उच्चस्तरीय सेमिकन्डक्टर र एआई प्रविधिमा पहुँच सीमित गर्ने नीतिमा अडिग छ । यसले दुवै देशको प्रविधि विकासमा दीर्घकालीन असर पारिरहेको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार यो टेक्नोलोजिकल प्रतिस्पर्धा आगामी वर्षहरूमा अझ तीव्र हुने सम्भावना छ।

वार्तामा नदेखिएको अर्को महत्त्वपूर्ण विषय चिनियाँ विद्युतीय सवारीको अमेरिकी बजार प्रवेश हो । वर्षको सुरुवातमा ट्रम्पले चिनियाँ कारलाई अमेरिकी बजारमा अनुमति दिने सम्भावनाबारे खुला सङ्केत दिएका थिए ।

चिनियाँ ईभी कम्पनीहरू सस्तो र उन्नत प्रविधिका कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजार विस्तार गर्न चाहन्छन् । तर अमेरिकामा यो विषय अत्यन्त राजनीतिक र सुरक्षा संवेदनशील बनेको छ । 

अमेरिकी सांसदहरूले चिनियाँ ईभीको प्रवेशले घरेलु अटो उद्योगलाई ठुलो क्षति पुर्‍याउन सक्ने र राष्ट्रिय सुरक्षा जोखिम बढाउन सक्ने तर्क गर्दै आएका छन् । त्यसैले यो विषय वार्तामा औपचारिक रूपमा अगाडि नबढेको देखिन्छ।