तीव्र रूपमा बलियो बन्दै गएको एल निनो मौसमीय प्रणालीले पूर्वी अफ्रिका र एसियाका विश्वकै सबैभन्दा जोखिममा रहेका समुदायहरूमा भीषण बाढी, रोगको प्रकोप र खडेरी निम्त्याउन सक्ने भन्दै एक अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय सहायता संस्थाले चेतावनी दिएको छ ।

इन्टरनेसनल रेस्क्यु कमिटी (आईआरसी) ले सोमबार सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा केन्या, युगान्डा, सोमालिया, बङ्गलादेश, पाकिस्तान र अफगानिस्तान सबैभन्दा उच्च जोखिममा रहेका मुलुक भएको जनाएको छ । यीमध्ये धेरै देश अहिले पनि मानवीय सङ्कटसँग जुधिरहेका छन् ।

आईआरसीका आपत्कालीन मामिला प्रमुख बब किचेनले भने, ‘हामी एकै समयमा धेरै सङ्कटहरू एकसाथ विकसित भइरहेको देखिरहेका छौँ । अर्को ठुलो विपत्ति सामना गर्ने क्षमता सबैभन्दा कम भएका स्थानहरू नै अहिले सबैभन्दा बढी जोखिममा परेका छन् ।’

अमेरिकी क्लाइमेट प्रिडिक्सन सेन्टरले जुलाई ९ मा सार्वजनिक गरेको आकलनअनुसार एल निनो तीव्र गतिमा बलियो बन्दै गएको छ । सन् १९५० यताकै सबैभन्दा शक्तिशाली एल निनोमध्ये एक बन्ने सम्भावना ८१ प्रतिशत रहेको र यसको प्रभाव अक्टोबरदेखि डिसेम्बरबिच चरम अवस्थामा पुग्ने अनुमान गरिएको छ ।

यसैगरी, संयुक्त राष्ट्रसङ्घअन्तर्गतको विश्व मौसम विज्ञान सङ्गठन (डब्लुएमओ) ले जुलाईको सुरुमै एल निनोको अवस्था विकसित भइसकेको र जुलाईदेखि सेप्टेम्बरसम्म यसको प्रभाव झन् तीव्र हुने प्रक्षेपण गरेको थियो ।

जलवायु वैज्ञानिक ड्यानियल स्वेनका अनुसार, ‘भूमध्यरेखीय प्रशान्त महासागरको तापक्रम वर्षको यस समयमा अहिलेसम्मकै उच्च स्तरमा पुगेको छ । यसको विश्वव्यापी प्रभाव अत्यन्त ठुलो हुनेछ ।’

• पहिले नै सङ्कटमा परेका समुदाय थप जोखिममा

एल निनोको प्रभाव पर्ने धेरै क्षेत्रहरू पहिले नै खडेरी, द्वन्द्व र अन्तर्राष्ट्रिय सहायता बजेटमा कटौतीका कारण थलिएका छन् । यस्तो अवस्थामा अर्को प्राकृतिक विपत्तिको सामना गर्ने क्षमता निकै कमजोर भएको मानवीय संस्थाहरूले बताएका छन् ।

एल निनो प्रशान्त महासागरको तापक्रममा आउने प्राकृतिक परिवर्तन हो, जुन सामान्यतया दुईदेखि सात वर्षको अन्तरालमा दोहोरिन्छ । व्यापारिक हावाको गति कमजोर भएपछि समुद्रको तातो पानी पूर्वतर्फ फैलिन्छ र त्यसले विश्वभर वर्षा तथा तापक्रमको ढाँचामा व्यापक परिवर्तन ल्याउँछ ।

यसको प्रभाव विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा फरक–फरक हुन्छ । कतै अत्यधिक वर्षा हुन्छ भने कतै वर्षा घटेर खडेरी पर्छ । पूर्वी अफ्रिकामा सामान्यतया वर्षको मध्य भाग सुक्खा हुने र अक्टोबरदेखि डिसेम्बरसम्म अत्यधिक वर्षा हुने प्रवृत्ति देखिन्छ । मौसमविद्हरूका अनुसार यस वर्ष हिन्द महासागरको तापक्रम वृद्धिका कारण यो प्रभाव अझ तीव्र हुन सक्छ ।

• सोमालियादेखि पाकिस्तानसम्म बढ्दो जोखिम

सोमालियाको राजधानी मोगादिसुमा यस वर्ष लगातार परेको भारी वर्षाले पटक–पटक बाढी आएको छ । अमेरिकी सहयोगमा सञ्चालित प्रारम्भिक चेतावनी प्रणाली (एफईडब्लुएस नेट) ले चेतावनी दिँदै यस वर्षको बाढी सन् १९९७ वा २०२३ जत्तिकै भयो भने दक्षिणी सोमालियामा पुनः भोकमरीको जोखिम बढ्ने जनाएको छ । त्यसबेला लाखौँ मानिस विस्थापित भएका थिए र विशाल कृषि क्षेत्र डुबानमा परेको थियो ।

केन्याको मौसम विभागले पनि एल निनो वर्षभर कायम रहने सम्भावना ८० देखि ८२ प्रतिशत रहेको जनाएको छ । अक्टोबर–डिसेम्बरमा भारी वर्षाको पूर्वानुमानसँगै सरकारले राष्ट्रिय विपद् तयारी योजना सक्रिय गरिसकेको छ ।

बङ्गलादेशको कक्स बजारस्थित रोहिङ्ग्या शरणार्थी शिविरमा जुलाईको सुरुदेखि पहिरो र बाढीका कारण कम्तीमा १५ जनाको मृत्यु भएको छ भने १० हजारभन्दा बढी विस्थापित भएका छन् । पाकिस्तानमा एकातिर औसतभन्दा कम वर्षा हुने अनुमान छ भने अर्कोतिर उत्तरी हिमाली क्षेत्रमा हिमनदी पग्लिएर आकस्मिक बाढी आउने जोखिम बढेको छ ।

• खाद्य सुरक्षामाथि गम्भीर असर

विश्व बैङ्कले एल निनो पूर्ण रूपमा विकसित भए दक्षिण एसिया र पूर्वी अफ्रिकाका सबैभन्दा प्रभावित क्षेत्रमा धान उत्पादन २० देखि ५० प्रतिशतसम्म घट्न सक्ने चेतावनी दिएको छ । ती क्षेत्रका करोडौँ मानिसको खाद्य सुरक्षाको आधार नै धान भएकाले यसको प्रत्यक्ष असर खाद्य सङ्कटमा पर्नेछ ।

विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिका–इजरायल र इरानबिच बढ्दो तनावका कारण विश्व ऊर्जा तथा मल आपूर्तिको प्रमुख मार्ग हर्मुज जलडमरुमध्य फेरि अस्थिर बन्दै गएको छ । यसले मलको मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढाइसकेको छ, जसले कृषि उत्पादन र खाद्यान्नको मूल्यमा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्छ ।

• विपत्ति आउनुअघि तयारी गर्न आग्रह

इन्टरनेसनल रेस्क्यु कमिटीसहित विभिन्न सहायता संस्थाहरूले अन्तर्राष्ट्रिय दातृ निकायहरूलाई विपत्ति आएपछि राहत उपलब्ध गराउनेभन्दा अहिलेदेखि नै रोकथाम र पूर्वतयारीका कार्यक्रमका लागि लगानी गर्न आग्रह गरेका छन् । उनीहरूका अनुसार समयमै तयारी गर्न सके लाखौँ मानिसको ज्यान बचाउन र सम्भावित मानवीय सङ्कट कम गर्न सकिन्छ ।   

(स्रोत: अल जजिराबाट)