काठमाडौँ । हाम्रो शरीरलाई राम्ररी काम गर्न निकै धेरै भिटामिन र खनिजहरू चाहिन्छ । हाम्रो शरीरका लागि नभई नहुने भिटामिनमध्ये एक भिटामिन डी हो । 

यो भिटामिन प्राकृतिक रूपमा सूर्यको किरणबाट प्राप्त हुन्छ । तर जाडोमा हामीले टन्नै लुगा लगाएर बस्ने भएकोले शरीरले पर्याप्त भिटामिन डी पाउन सक्दैन र यसको कमी हुन्छ । भिटामिन डी हाम्रो शरीरको लागि आवश्यक पोषक तत्त्व हो । यसले हड्डीलाई बलियो बनाउन, प्रतिरक्षा प्रणालीलाई मजबुत पार्छ र क्याल्सियमको अवशोषणमा पनि मद्दत गर्छ । 

यो मुख्यतया: सूर्यको किरणको सम्पर्कको कारण शरीरमा प्राकृतिक रूपमा उत्पादन हुन्छ । तर भिटामिन डीको स्तर कायम राखिराख्नु सबैका लागि सजिलो हुँदैन । आजको यस लेखमा हामीहरू घामबाट भिटामिन डी प्राप्त गर्ने सही समय र शरीरमा यसको कमीका लक्षणहरूबारे कुराकानी गर्नेछौँ-

• घामबाट भिटामिन डी लिने उपयुक्त समय

वैज्ञानिक अध्ययनका अनुसार बिहान १० बजेदेखि दिउँसो २ बजेसम्मको घाममा भिटामिन डीको उत्पादन सबैभन्दा बढी हुन्छ । यस समयमा, सूर्यको किरणहरू सिधा हुन्छन्, जसका कारण यूभीबी किरणहरूले छालामा बढी प्रभाव पार्छ ।

• समय, स्थान र मौसममा पनि निर्भर

तपाईं पहाडी क्षेत्रमा बस्नु हुन्छ भने, घाम धेरै चर्को हुन्छ । त्यसैले कम समय पनि पर्याप्त हुन सक्छ । चिसो वा बढी प्रदूषित क्षेत्रमा पर्याप्त भिटामिन डीका लागि लामो समयसम्म घाममा बस्नुपर्ने हुन सक्छ ।

• घाममा कति समय बस्नुपर्छ ?

उज्यालो छाला भएका मानिसहरूले दिनको १०–१५ मिनेट घाममा बस्नुपर्छ ।

कालो छाला भएका मानिसहरूका लागि २०–३० मिनेट घाममा बस्नु फाइदाजनक हुन्छ ।

• सावधानी

–बिहानको कलिलो घाम हाम्रो लागि बढी सुरक्षित हुन्छ ।

–सूर्यको प्रकाशको अत्यधिक एक्सपोजरले छाला जल्न सक्छ । त्यसैले सन्तुलन कायम राख्न महत्त्वपूर्ण छ ।

शरीरमा भिटामिन डीको कमी छ भनेर कसरी थाहा पाउने ?

• हड्डी र मांसपेशीमा पीडा

भिटामिन डीको कमीले क्याल्सियम राम्ररी अवशोषित हुँदैन, जसका कारण हड्डी कमजोर हुन्छ । यसले ओस्टियोपोरोसिस र हड्डी फ्र्याक्चर हुने जस्ता समस्या देखिन सक्छ ।

• थकान र कमजोरी

कुनै भारी काम नगरीकन पनि थकित महसुस गर्नुहुन्छ भने यो भिटामिन डीको कमीको संकेत हुन सक्छ ।

• डिप्रेसन र मुड स्विङ्स

भिटामिन डी मानसिक स्वास्थ्यसँग पनि सम्बन्धित छ । यसको कमीले डिप्रेसन र चिडचिडापन निम्त्याउन सक्छ ।

• कपाल झर्ने

भिटामिन डीको कमीले कपाल झर्ने समस्या बढाउँछ ।

रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर हुनु

बारम्बार रुघाखोकी लाग्नु र संक्रमणबाट सजिलै प्रभावित हुनु भनेको शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर भएको संकेत हो ।

• यसरी पूरा गर्नुस् भिटामिन डीको कमी

–सूर्यको प्रकाशको अधिकतम प्रयोग गर्नुस् ।

–दैनिक कम्तिमा १५–३० मिनेटको समय घाममा बिताउनुस् ।

यस बाहेक पनि तपाईले आफ्ना खानमा भिटामिन डी युक्त यी खानेकुराहरू समावेश गर्न पनि सक्नु हुन्छ ।

–माछा (साल्मन, टुना)

–अण्डाको पहेंलो हिस्सा

–च्याउ

–डाक्टरको सल्लाहमा भिटामिन डी चक्की वा क्याप्सुलको सेवन पनि यसको एउटा विकल्प हुन सक्छ ।

सूर्यको किरण भिटामिन डी प्राप्त गर्ने सबैभन्दा प्राकृतिक र प्रभावकारी स्रोत हो । सही समयमा सूर्यको किरणको सम्पर्कले तपाईँको हड्डीलाई त बलियो बनाउँछ नै प्रतिरक्षा प्रणालीमा पनि सुधार गर्दछ । तपाईँलाई पनि आफूमा भिटामिन डीको कमीको लक्षणहरू महसुस गरिरहनु भएको छ भने तुरुन्तै डाक्टरसँग परामर्श लिनुहोस् अनि आफ्नो आहार र जीवनशैली सुधार गर्नुहोस् ।

(अस्वीकरण: यो लेख सामान्य जानकारीको लागि अनलाइन सामाग्रीबाट तयार पारिएको हो । अधिक जानकारीका लागि विशेषज्ञ वा आफ्नो चिकित्सकसँग परामर्श गर्नुहोला ।)