धनगढी । विगतमा डडेल्धुरा भन्नेबित्तिकै नेपाली कांग्रेसको उम्मेदवार शेरबहादुर देउवा भनेर सबैको मन मस्तिष्कमा आउने गर्थ्यो । यस पटक त्योभन्दा केही फरक अवस्था छ । २०४८ सालदेखि ०७९ सम्मका सात वटा संसदीय निर्वाचनमा लगातार जित्दै आएका देउवा यसपटक चुनावी मैदानमा देखिने छैनन् । 

देउवालाई नेपाली राजनीतिमा ह्याट्रिक प्रधानमन्त्रीसमेत भनेर धेरैले भन्छन् । पार्टी सभापतिको छवि बनाएका देउवा डडेल्धुराका लागि एक मात्र विकल्पजस्तै थिए । तर यसपटक देउवा चुनावी मैदानभन्दा बाहिरै हुनुपर्ने भएको छ । पार्टी सभापतिबाट हटेपछि उनको संसदीय यात्रामा पनि ब्रेक लाग्यो । यो विश्राम देउवाको आफ्नै चाहना हो वा बदलिँदो राजनीतिक परिस्थिति ? यो प्रश्न अहिले चौतर्फी चलेको छ । 

कांग्रेसभित्रकै एक पक्ष भन्छ, 'शेरबहादुर दाइले अब अभिभावक बनेर बस्ने निधो गर्नुभयो ।' 

तर अर्को पक्षको बुझाइ अलि फरक छ । गगन थापा नेतृत्वको नेपाली कांग्रेसले पार्टीमा पुस्तान्तरणको अभ्यासलाई कडाइका साथ लागु गर्न खोज्दा देउवालाई टिकट नदिइएको वा बाध्य भएर पछि हट्नुपरेको चर्चा पनि उत्तिकै छ । नेपाली कांग्रेसका नेताहरू डडेल्धुरामा 'देउवा युग'को औपचारिक अन्त्य भएको र त्यो गह्रौँ विरासत थाम्ने जिम्मेवारी आइपुगेको बताउँछन् । अहिलेको अवस्था देउवाको विरासत थाम्ने जिम्मेवारी विद्यार्थी राजनीतिबाट उदाएका नेता नैनसिंह महरको काँधमा आएको छ । 

देउवाका उत्तराधिकारीका रूपमा कांग्रेसले टिकट थमाएका महर डडेल्धुराका लागि नयाँ अनुहार भने होइनन् । उनी डडेल्धुरामा हुर्किएका र यहीँको विद्यार्थी राजनीतिबाट खारिएका नेता हुन् । उनको राजनीतिक यात्राको जग नेपाल विद्यार्थी संघ (नेविसंघ) हो ।

२१ वर्षको कलिलो उमेरमै २०५२ सालमा नेविसंघ डडेल्धुराको कार्यवाहक सभापतिको जिम्मेवारी सम्हालेका महरले आफ्नो संगठन कौशलकै कारण २०५६ सालमा जिल्ला सभापतिको चुनाव जितेका थिए । जिल्लाको राजनीतिबाट उदाएका महरको यात्रा त्यतिमै रोकिएन । २०५७ सालको चितवन महाधिवेशनबाट केन्द्रीय सदस्य बनेका उनी संगठन विभाग प्रमुख, उपाध्यक्ष हुँदै २०७३ सालमा नेविसंघको केन्द्रीय सभापतिमा निर्वाचित भएर राष्ट्रिय राजनीतिमा आफ्नो कद बढाएका हुन् ।

कांग्रेसको १४औँ महाधिवेशनबाट केन्द्रीय सदस्य बनेका महरले पार्टीको तल्लो तहदेखि माथिल्लो तहसम्मको अनुभव सँगालेका छन् । 

राजनीतिमा पूर्णकालीन हुनुअघि महरले पत्रकारिताको अनुभव पनि सँगालेका छन् । उनले २०५३ देखि २०५७ सालसम्म कान्तिपुर दैनिक, राष्ट्रिय समाचार समिति र रेडियो नेपालमा काम गरेको अनुभव छ ।सञ्चारकर्मको अनुभवले उनलाई जनताका समस्या बुझ्न र तिनलाई आवाज दिन थप मद्दत पुर्‍याएको उनी निकट एक नेता बताउँछन् । 

तीन नेताका अनुसार शिक्षामा पनि महर अब्बल मानिन्छन् । राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर र कानुनमा स्नातक गरेका महर वैचारिक रूपमा सशक्त छन् । उनका पाँच वटा प्रकाशित पुस्तकहरू पनि छन् । २०६२/६३ को जनआन्दोलनका क्रममा तीन महिना जेल जीवन बिताएका महर लोकतन्त्रप्रतिको निष्ठामा खरो उत्रिएका नेताका रूपमा चिनिने ती नेता बताउँछन् । 

समाजसेवामा सक्रिय रहेका उनले दैवी प्रकोप उद्धार पदक र अन्तर्राष्ट्रिय सम्मानसमेत पाएका छन् । 

आउँदो फागुन २१ गते हुने निर्वाचन महरका लागि सहज भने पक्कै छैन । 

‘देउवाको नाममा भोट माग्न जति सजिलो थियो, नयाँ अनुहारका लागि त्यो विरासत जोगाउनु फलामको चिउरा चपाउनु सरह हुन सक्छ,’ उनी निकट नेता बताउँछन् । देउवा आफैँ उम्मेदवार हुँदा पनि पछिल्ला चुनावहरूमा मतान्तर घट्दै गएको थियो । त्यसमाथि यसपटक देउवा स्वयं मैदानमा नहुँदा विपक्षी दलहरू हौसिएका छन् । 

महरको प्रतिस्पर्धामा नेकपा एमालेबाट चक्र स्नेही चुनावी मैदानमा छन् । उनी एमालेको परम्परागत मतलाई सुरक्षित राख्ने दाउमा कस्सिएका छन् ।

अर्कोतर्फ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का डा. ताराप्रसाद जोशी छन् । उनले २०७९ सालमा स्वतन्त्र रूपमा सुदूरपश्चिम प्रदेश सभामा जित निकालेका थिए । अहिले प्रदेश सभा सांसद पद राजीनामा दिएर उनी फेरि रास्वपाबाट चुनाव लड्ने तयारीमा छन् । यहाँ पुराना दलप्रतिको वितृष्णालाई क्यास गर्न रास्वपाले बलियो उपस्थिति जनाउने आकलन गरिएको छ । यस्तै नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) बाट मानसिंह मालले पनि महरलाई चुनौती दिइरहेका छन् । यीलगायत अन्य दलहरूले महरसँग प्रतिस्पर्धा गर्नेछन् । 

विपक्षीहरूले कांग्रेसको गढ भत्काउने दाउ हेरिरहँदा महरका लागि भने यो जीवनकै ठुलो अग्निपरीक्षा हो । एकातिर देउवाले बनाएको बलियो संगठनको जग छ भने अर्कोतिर युवा नेतृत्व स्थापित गर्ने सुनौलो अवसर छ । कांग्रेसको उच्च स्रोतका अनुसार पार्टीले महरलाई टिकट दिनुको मुख्य कारण नै उनको युवा जोस र वैचारिक स्पष्टता हो । पार्टीभित्रको एउटा तप्का महरको उम्मेदवारीलाई नेतृत्व हस्तान्तरणको महत्त्वपूर्ण समयका रूपमा व्याख्या गरिरहेको छ । 

डडेल्धुरामा यसपटक विगतजस्तो एकहोरो नतिजा आउनेमा धेरैले शंका व्यक्त गरेका छन् । मतदाताहरू परिवर्तनको खोजीमा छन् । यद्यपि कांग्रेसको बलियो संगठन र महरको व्यक्तिगत छविले नतिजा कांग्रेसकै पक्षमा आउने दाबी गर्नेहरूको पनि कमी छैन । 

‘डडेल्धुरामा कांग्रेसकै पक्षमा नतिजा आउँछ, महरको देउवाजस्तो उचाइ नभए पनि उहाँमा काम गर्ने हुटहुटी छ,’ डडेल्धुराका स्थानीय एक शिक्षकले बताए । यहाँ एमाले र रास्वपाको बढ्दो प्रभावलाई नजरअन्दाज गर्न नमिल्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ ।