काठमाडौँ । हाम्रो मिर्गाैला शरीरको महत्त्वपूर्ण अंग हो । यसले रगत सफा गर्ने र फोहोर निकाल्ने काम मात्रै गर्दैन, शरीरमा पानीलाई सन्तुलनमा राख्छ । यसबाहेक मिर्गाैलाले रक्तचापलाई नियन्त्रण गर्ने र रातो रक्त कोशिकाहरू उत्पादन गर्न मद्दत गर्ने हर्माेनहरू उत्पादन गर्ने काम पनि गर्छ ।

आश्चर्यजनक कुरा के छ भने लगभग ९० प्रतिशत मानिसलाई आफ्नो मिर्गौला फेल भइसकेको समेत थाहै हुन्न । सुरुवाती चरणहरूमा यसका कुनै स्पष्ट लक्षणहरू नदेखिने भएकोले पनि यस्तो हुन सक्छ । प्रायःलाई समस्या गम्भीर भएपछि मात्र थाहा हुन्छ । त्यसैले समयमै परीक्षण र सावधानी अपनाउन जरुरी छ ।

• मिर्गौला फेल भएको लक्षण

पिसाबमा परिवर्तन

पिसाब कम लाग्ने वा रातको समयमा बारम्बार पिसाब लाग्ने ।

पिसाबमा फिँज देखिनु (यो भनेको रगतमा प्रोटिन हुनुको संकेत हो)

पिसाबमा रगत देखिने वा पिसाबको रंग अनौठो हुनु आदि पनि मिर्गाैला बिग्रिएको संकेत हुन सक्छन् ।

शरीर सुन्निनेः जब मिर्गाैलाले फोहोर छान्न सक्दैन, तब शरीरमा विषाक्त पदार्थहरू जम्मा हुन थाल्छन्, यसले आँखा, खुट्टा वा हात वरिपरि सुन्निन सक्छ ।

थकान र कमजोरीः मिर्गाैलाले एरिथ्रोपोएटिन नामक हर्माेन उत्पादन गर्छ । यो हर्मोन रगत उत्पादनको लागि आवश्यक छ । जब मिर्गौला फेल हुन्छ, शरीरमा अक्सिजनको कमी हुन्छ, जसले सधैँ थाकेको महसुस हुन्छ ।

श्वासप्रश्वासमा समस्याः शरीरमा फोहोर र तरल पदार्थ जम्मा हुँदा फोक्सोमा असर पर्छ, जसले गर्दा सास फेर्न समस्या हुन सक्छ ।

बान्ता र वाकवाकीः शरीरमा विषाक्त पदार्थ जम्मा हुन थालेपछि भोक नलाग्ने र लगातार वाकवाकी वा बान्ता हुन सक्छ ।

टाउको दुख्नेः मिर्गाैलाको समस्याले शरीरमा इलेक्ट्रोलाइट्सको सन्तुलन बिगार्न सक्छ । यसले एकाग्रतामा कमी, चक्कर लाग्ने वा मानसिक तनाव जस्ता समस्या निम्त्याउन सक्छ ।

• मिर्गौलाको अवस्था थाहा पाउन जरुरी छन् यी परीक्षण

रगत परीक्षणः मिर्गाैलाले रगतबाट फोहोर कति प्रभावकारी रूपमा हटाउँदैछ भनेर निर्धारण गर्न क्रिएटिनिन र बन परीक्षणहरू गरिन्छ । ईजीएफआर परीक्षणले मिर्गौलाको फिल्टर क्षमता पनि मापन गर्छ । यो १५ भन्दा कम आए गम्भीर क्षति भइसकेको मानिन्छ ।

पिसाब परीक्षणः यी परीक्षणहरूले पिसाबमा प्रोटिन, रगत, वा अन्य असामान्यताहरूको जाँच गर्छन्, पिसाबको मात्रा र रंग पनि निगरानी गरिन्छ ।

इमेजिङ परीक्षणः मिर्गाैलाको आकार र संरचनाको मूल्यांकन गर्न अल्ट्रासाउन्ड वा सीटी स्क्यानहरू प्रयोग गरिन्छ । यसले पत्थरी, ट्युमर, वा अन्य रोगहरू पत्ता लगाउन मद्दत गर्न सक्छ ।

मिर्गाैलाको बायोप्सीः डाक्टरहरूले क्षतिको सही कारण र हद निर्धारण गर्न बायोप्सी गर्न सक्छन्, तर यस्तो दुर्लभ हुन्छ ।  

मिर्गाैला फेलबाट जोगिने कदम

– उमेर ६० वर्षभन्दा माथि छ वा परिवारमा कसैलाई मिर्गाैलासम्बन्धी रोग लागेको इतिहास छ भने नियमित जाँचको तालिका बनाउनुपर्छ ।

– उच्च रक्तचाप र मधुमेह मिर्गाैलाका सबैभन्दा ठुला शत्रु हुन् । तिनीहरूलाई नियन्त्रणमा राख्नुपर्छ ।

– सन्तुलित आहार, प्रशस्त पानी पिउने, दैनिक व्यायाम र धुम्रपान नगर्ने ।

– डाक्टरसँग परामर्श नगरी कुनै पनि औषधि वा सप्लिमेन्टको सेवन नगर्ने ।