काठमाडौँ । बुधबार इरानविरुद्धको युद्ध १९ औँ दिनमा प्रवेश गर्दा, सामान्यतया संकटको समयमा सुरक्षित लगानी मानिने सुनको मूल्य सोचेविपरित स्थिर देखिएको छ।

गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण सुरु गरेदेखि यो द्वन्द्व क्षेत्रभरि फैलिएको छ, जसले विश्व अर्थतन्त्रमा नकारात्मक असर पर्न सक्ने चिन्ता बढाएको छ। मार्च २ मा इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) का कमाण्डर-इन-चिफका वरिष्ठ सल्लाहकार इब्राहिम जबारीले विश्वको २० प्रतिशत तेल र ग्यास ओसारपसार हुने स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द भएको घोषणा गरे। यो कदमपछि कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल १०० डलरभन्दा माथि पुग्यो।

विगत दुई सातादेखि युद्धको अन्योलका कारण सेयर बजार ओरालो लागेको छ, तर सुनको मूल्य भने स्थिर छ।

• सुनको मूल्य कति छ?

नेपाली बजारमा बुधबार सुनको मूल्यमा गिरावट आएको छ। नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघले सार्वजनिक गरेको मूल्यसूची अनुसार सुनको भाउ तोलामा २ हजार २०० रुपैयाँले घटेको हो।

मंगलबार प्रतितोला ३ लाख ९ हजार ९ सय रुपैयाँमा कारोबार भएको छापावाल सुन आज बुधबार ३ लाख ७ हजार ७ सय रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको महासंघले जनाएको छ । त्यस्तै, १० ग्राम सुनको मूल्य २ लाख ६३ हजार ८ सय ५ रुपैयाँ कायम गरिएको छ।

यसैगरी, चाँदीको मूल्यमा पनि आज गिरावट आएको छ। मंगलबार प्रतितोला ५ हजार ३ सय ३५ रुपैयाँमा कारोबार भएको चाँदी आज १८५ रुपैयाँले घटेर ५ हजार १ सय ५० रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको छ।  १० ग्राम चाँदीको मूल्य भने ४ हजार ४ सय १५ रुपैयाँ कायम भएको महासंघले जनाएको छ।

पछिल्ला दिनहरूमा सुनको मूल्य प्रति औँस करिब ५,००० डलरको हाराहारीमा स्थिर छ। मंगलबार ११:०० जीएमटीमा स्पट गोल्ड (तत्काल खरिद-बिक्री हुने सुन) को मूल्य प्रति औंस ५,००१.३६ डलर रह्यो। त्यस्तै, अप्रिलका लागि अमेरिकी सुनको वायदा ०.१ प्रतिशतले बढेर ५,००५.२० डलर पुग्यो।

• के यो अप्रत्याशित हो?

हो। मूल्यमा आएको यो जडता आश्चर्यजनक छ, किनकि आर्थिक संकट वा विश्वव्यापी द्वन्द्वका बेला लगानीकर्ताहरू आफ्नो नगद जोगाउन सुनमा लगानी बढाउँछन्, जसले गर्दा यसको मूल्य तीव्र गतिमा बढ्ने गर्छ। उदाहरणका लागि, रसियाले युक्रेनमा पूर्ण रूपमा आक्रमण गर्दा सुनको मूल्य आकाशिएको थियो।

पेरिसस्थित फ्रेन्च इन्स्टिच्युट फर इन्टरनेशनल एण्ड स्ट्रेटेजिक अफेयर्सका अर्थशास्त्री रेमी बोर्जोटका अनुसार त्यसबेला रसियामाथि लगाइएका प्रतिबन्धहरूले केन्द्रीय बैंकहरूमा त्रास फैलाएको थियो र चीनजस्ता देशहरूले डलरमाथिको निर्भरता घटाउन ठूलो मात्रामा सुन किन्न थालेका थिए।

तर, इरानमाथिको अमेरिका-इजरायल युद्धमा भने बजारले फरक प्रतिक्रिया दिएको छ।

• सुनको मूल्य किन बढेन ?

प्रोग्रेसिभ इकोनोमी फोरमका काउन्सिल सदस्य जेम्स मिडवेका अनुसार लगानीकर्ताहरूले अमेरिकी केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भले ब्याजदर कटौती रोकेर उल्टै बढाउन सक्ने अनुमान गरिरहेका छन्। ‘ब्याजदर बढ्दा डलरका सम्पत्तिहरू बढी आकर्षक हुन्छन्। सुनमा कुनै ब्याज आउँदैन, त्यसैले डलरको तुलनामा सुनको आकर्षण कम भएको हो,’ मिडवेले व्याख्या गरे।

अर्को कारण यो पनि हो कि यस वर्षको सुरुदेखि नै सुनको मूल्य उच्च विन्दुमा थियो। मिडवेका अनुसार, ‘युद्ध हुनुअघि नै सुनको मूल्य यति धेरै बढिसकेको थियो कि अहिलेको युद्धले यसलाई थप प्रभाव पार्न सकेको छैन।’

ब्रुएगेल थिङ्क ट्याङ्ककी सिनियर फेलो रेबेका क्रिस्टीले डलर बलियो हुनुलाई मुख्य कारण मान्छिन्। सुनको कारोबार डलरमा हुने भएकाले डलर महँगो हुँदा लगानीकर्तालाई सुनको मूल्य अझ बढाउन गाह्रो हुन्छ। साथै, तेलको मूल्य बढ्दा मुद्रास्फीति बढ्छ, जसले अन्ततः डलरलाई नै अझ बलियो र आकर्षक बनाउँछ।

• के सुन अझै पनि सुरक्षित लगानी हो ?

अहिलेको लागि होइन। बोर्जोटका अनुसार दुई वर्षअघिको तुलनामा अहिले सुनलाई अन्योल विरुद्धको सुरक्षाको रूपमा हेरिएको छैन। उनी भन्छन्, ‘अहिले सुन एक अत्यधिक सट्टाबाजी हुने वस्तु बनेको छ। जोखिम मोल्न नचाहने केन्द्रीय बैंकजस्ता ठूला लगानीकर्ताहरू सुनको यो अस्थिरताबाट त्रसित हुन सक्छन्।’

• सुनको भविष्य के होला ?

विज्ञहरूका अनुसार पश्चिम एसियाको अन्योलका बिच भविष्यवाणी गर्न कठिन छ। क्रिस्टी भन्छिन्, ‘अहिले सुनलाई अझ बढ्नबाट रोक्ने ठूलो तत्त्व भनेकै यसको पहिले नै बढेको उच्च मूल्य हो।’

जेम्स मिडवेका अनुसार सुनको मूल्यमा ठूलो परिवर्तन आउन दुई कुरा हुनुपर्छ:

१. फेडरल रिजर्भको निर्णय : मे महिनामा नियुक्त हुने नयाँ अध्यक्षले महँगीका बाबजुद ब्याजदर घटाउने संकेत दिएमा सुनको भाउ बढ्न सक्छ।

२. युद्धको अवधि : अहिलेसम्म यो युद्ध छिट्टै सकिने विश्वास गरिँदैछ। यदि युद्ध लम्बियो र क्षति बढ्दै गयो भने लगानीकर्ताहरू पुनः सुनतर्फ आकर्षित हुनेछन्।

एजेन्सीको सहयोगमा