सन् २०२६ को फिफा विश्वकप उत्कृष्ट खेलका कारणमात्र होइन, विवाद, आलोचना र षड्यन्त्रका आरोपजस्ता कारणले पनि चर्चामा रह्यो । प्रतियोगिता अघि र प्रतियोगिताका क्रममा भएका विभिन्न निर्णयले फिफाको पारदर्शिता, शासन प्रणाली र निष्पक्षतामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएका छन् ।

हार्ने टोलीको निराशाबाट कतिपय विवाद उत्पन्न भएका देखिए भने केही विवाद निर्णय प्रक्रियामाथि उठेका वास्तविक चिन्तासँग सम्बन्धित थिए । यस्ता छन्– विश्वकपसँग सम्बन्धित १० प्रमुख विवाद–

१. क्रिस्टियानो रोनाल्डोमाथिको प्रतिबन्ध स्थगित

पोर्चुगलका कप्तान क्रिस्टियानो रोनाल्डो आयरल्यान्डविरुद्धको विश्वकप छनोट खेलमा कुहिनो प्रहार गरेको आरोपमा तीन खेलको प्रतिबन्धको भागिदार बनेका थिए । नियमअनुसार उनी विश्वकपको सुरुआती दुई खेल गुमाउने अवस्थामा थिए, तर फिफाले अनुशासन संहिताको धारा २७ प्रयोग गर्दै उक्त प्रतिबन्ध एक वर्षका लागि निलम्बन गरिदियो ।

यस निर्णयले फिफाले विश्व फुटबलका सुपरस्टारलाई प्रतियोगितामा खेलाउने उद्देश्यले नियममा लचकता अपनाएको आरोप लाग्यो । विश्वकपअघि रोनाल्डोले अमेरिकी राष्ट्रपति भवन ह्वाइट हाउसमा फिफा अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनो र साउदी युवराज मोहम्मद बिन सलमानसँग डिनरमा सहभागी भएको घटनाले पनि शंका बढायो ।

२. डोनाल्ड ट्रम्पलाई फिफा ‘शान्ति पुरस्कार’

फिफाले पहिलो पटक स्थापना गरेको ‘फिफा पिस प्राइज’ अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई प्रदान गर्‍यो । आश्चर्यजनक रूपमा यो पुरस्कारबारे फिफा परिषद्का धेरै सदस्यलाई समेत पूर्वजानकारी थिएन । छनोट प्रक्रिया, मापदण्ड वा छलफल केही पनि सार्वजनिक गरिएन ।

नोबेल शान्ति पुरस्कारमा दाबी गर्दै आएका ट्रम्पलाई फिफाले वैकल्पिक सम्मान दिएको जस्तो देखिएको भन्दै आलोचना भयो । पुरस्कार वितरण समारोह र त्यसको राजनीतिक सन्दर्भले फिफाको निष्पक्षतामाथि प्रश्न उठायो ।

३. विश्वकप ड्र प्रणालीमा परिवर्तन

यस विश्वकपमा पहिलो पटक टेनिस शैलीको सीडिङ प्रणाली अपनाइयो । यसले शीर्ष वरीयताका टोलीहरू सेमिफाइनल अघि एकअर्कासँग नखेल्ने सुनिश्चित गर्‍यो । परिणामस्वरूप शीर्ष चार वरीयताका स्पेन, अर्जेन्टिना, फ्रान्स र इंग्ल्यान्ड  सेमिफाइनलमा पुगे ।

आलोचकहरूले यो प्रणालीले ठुला टोलीलाई फाइदा र मध्यमस्तरका टोलीलाई कठिन बाटो दिएको बताए । उदाहरणका लागि नर्वेले समूह चरणदेखि नै बलिया टोलीसँग खेल्नुपरेको थियो भने अर्जेन्टिनाले अपेक्षाकृत सहज प्रतिद्वन्द्वी पायो ।

४. अनिवार्य ‘हाइड्रेसन ब्रेक’

फिफाले पहिलो पटक प्रत्येक हाफमा अनिवार्य तीन मिनेटको ‘हाइड्रेसन ब्रेक’ लागु गर्‍यो । यसले खेललाई चार खण्डमा विभाजन गरेजस्तै बनायो । गर्मीका कारण खेलाडीको स्वास्थ्य संरक्षणका लागि यो नियम लागु गरिएको दाबी गरे पनि तापक्रम नियन्त्रण भएका रंगशालामा समेत यही नियम लागु गरियो ।

आलोचकहरूका अनुसार यसले टेलिभिजन प्रसारणका लागि अतिरिक्त विज्ञापन समय सिर्जना गर्‍यो । प्रशिक्षक, खेलाडी र विश्लेषकहरूले यसले खेलको प्राकृतिक लय बिगारेको बताए ।

५. अर्जेन्टिनाको पक्षमा रेफ्री निर्णय भएको आरोप

विश्वकपको सबैभन्दा ठुलो विवाद अर्जेन्टिनासँग जोडियो । समूह चरणमा अल्जेरियाविरुद्ध लियोनेल मेस्सीको खतरनाक ट्याकलमा कारबाही नभएको भन्दै विरोध भयो । त्यसपछि अन्तिम १६ मा इजिप्टविरुद्ध अर्जेन्टिनाको पुनरागमन जितमा विवाद झन् चर्कियो ।

इजिप्टले गरेको दोस्रो गोल भिडियो सहायक रेफ्री (भीएआर) को सिफारिसमा रद्द गरियो । साथै अर्जेन्टिनाविरुद्ध पेनाल्टी नदिइएको आरोप पनि लगाइयो । इजिप्टका प्रशिक्षक होसाम हसन र खेलाडी मोस्तफा जिकोले विश्वकप अर्जेन्टिनालाई जिताउने उद्देश्यले निर्णय भएको दाबी गरे । यद्यपि फिफाले रेफ्रीहरूको निष्पक्षताको बचाउ गर्दै षड्यन्त्रका आरोप अस्वीकार गर्‍यो । पूर्वप्रिमियर लिग रेफ्री ग्राहम स्कटले भने इजिप्टको गोल रद्द गर्नु गलत निर्णय भएको टिप्पणी गरेका थिए ।

६. स्विट्जरल्यान्डविरुद्ध भीएआर निर्णय

क्वार्टरफाइनलमा अर्जेन्टिनाविरुद्ध स्विट्जरल्यान्डका ब्रिल एम्बोलोलाई दोस्रो पहेंलो कार्ड दिएर रातो कार्ड देखाइएको घटनाले पनि विवाद सिर्जना गर्‍यो । भीएआरले सुरुमा अर्जेन्टिनी खेलाडीलाई देखाइएको कार्ड सच्याउँदै एम्बोलोलाई दोषी ठहर गर्‍यो । नियमअनुसार निर्णय सही भए पनि स्विस टोलीले यसलाई खेलको प्रवाह नै बिगार्ने निर्णय भन्दै आलोचना गर्‍यो ।

७. फोलारिन बालोगुन प्रकरण

अमेरिकी खेलाडी फोलारिन बालोगुनलाई रातो कार्डका कारण प्रतिबन्ध लागे पनि अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पको हस्तक्षेपपछि फिफाले उनको प्रतिबन्ध निलम्बन गरिदियो । बेल्जियमले यसको विरोध गरे पनि फिफाले उनीहरूको अपिल नै अस्वीकार गर्‍यो । यस घटनाले राजनीतिक दबाबले फिफाको अनुशासन प्रणाली प्रभावित भएको आरोपलाई बल दियो ।

८. इंग्ल्यान्ड–नर्वे खेलमा ‘स्काइक्याम’ विवाद

इंग्ल्यान्ड र नर्वेको क्वार्टरफाइनलमा नर्वेली गोलकिपरको लामो किक माथिको स्काइक्याममा ठोक्किएर दिशा परिवर्तन भएको दाबी गरियो । त्यसपछि इंग्ल्यान्डले बराबरी गोल गर्‍यो । फिफाले बलको चिप प्रविधिले कुनै ठक्कर पुष्टि नगरेको बताए पनि नर्वेली टोली विश्वस्त हुन सकेन ।

९. मेक्सिको–इंग्ल्यान्ड खेलको समय परिवर्तन प्रयास

अन्तिम १६ को मेक्सिको–इंग्ल्यान्ड खेल सुरु हुनुभन्दा ४८ घण्टाअघि फिफाले खेलको समय ६ घण्टा अगाडि सार्ने योजना बनाएको थियो । आधिकारिक रूपमा मौसमलाई कारण भनिए पनि वास्तविक कारण सुरक्षा चिन्ता रहेको खुलासा भयो । इंग्ल्यान्ड र मेक्सिको दुवै फुटबल संघले यसको विरोध गरेपछि अन्ततः खेल निर्धारित समयमै भयो ।

१०. अल्जेरिया–अस्ट्रिया खेल र इरानको बहिर्गमन

समूह चरणको अन्तिम खेलमा अल्जेरिया र अस्ट्रियाले ३–३ को बराबरी खेलेपछि दुवै टोली नकआउट चरणमा पुग्दा इरान बाहिरियो । खेलको अन्तिम समयमा दुवै टोलीले जोखिम नलिई खेल खेलेको भन्दै सन् १९८२ को कुख्यात ‘डिस्ग्रेस अफ गिहोन’ को सम्झना गराइयो । यद्यपि दुवै प्रशिक्षकले कुनै पूर्वसम्झौता भएको आरोप अस्वीकार गरे ।

• निष्कर्ष

सन् २०२६ को फिफा विश्वकपले उत्कृष्ट फुटबलसँगै फिफाको निर्णय प्रक्रिया, पारदर्शिता र शासन प्रणालीमाथि पनि गम्भीर बहस जन्मायो । सुपरस्टार खेलाडीहरूलाई दिइएको विशेष व्यवहार, राजनीतिक प्रभाव, नयाँ प्रतियोगिता संरचना, भीएआर सम्बन्धी विवाद तथा रेफ्री निर्णयले प्रतियोगिताको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठायो ।

धेरै आरोप प्रमाणविहीन रहे पनि फिफाले निर्णय प्रक्रिया थप खुला, पारदर्शी र उत्तरदायी बनाउनुपर्ने आवश्यकता यस विश्वकपले स्पष्ट रूपमा देखाएको छ ।

न्युयोर्क टाइम्स