तेहरान । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानमा नयाँ सर्वोच्च नेताको चयनमा आफ्नो संलग्नता हुनुपर्ने अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बिहीबार बताएका थिए ।

तर यस्तो अपेक्षा व्यवहारिक रूपमा निकै जटिल हुने विश्लेषकहरूको दाबी छ । ट्रम्पले बिहीबार दिएको अभिव्यक्तिमा आफू इरानको अर्काे नेताको नियुक्तिमा संलग्न हुनैपर्छ भन्दै खामेनेइको नीतिलाई निरन्तरता दिने नेतृत्व आफूलाई स्वीकार्य नहुने बताएका थिए । येल विश्वविद्यालयका प्राध्यापक तथा इरानी–अमेरिकी इतिहासकार अरश अजिजीका अनुसार ट्रम्पको यस भनाइले अमेरिका तेहरानमा आफूलाई स्वीकार्य नेतृत्व नआउँदासम्म दबाब जारी राख्न चाहन्छ भन्ने संकेत गर्छ । उनले भने, ‘यो युद्ध केवल आणविक कार्यक्रम वा मिसाइल क्षमताबारे होइन, यो त इरानको नेतृत्वबारे हो । यो त तेहरानमा कसले शासन गर्छ भन्ने विषयसँग पनि जोडिएको छ ।’ 

ट्रम्पले भेनेजुएलाको उदाहरण दिएर इरानमा पनि त्यस्तै गर्न चाहेको बताएका थिए । तर विश्लेषकहरूले इरानको अवस्था अन्य देशसँग तुलना गर्न नमिल्ने बताएका छन् । इन्टरनेसनल क्राइसिस ग्रुपको इरान परियोजना निर्देशक अली भायजले इरानको राजनीतिक संरचना धेरै गहिरो र सुदृढ भएकाले भेनेजुएलाको जस्तो सत्ता परिवर्तनको उदाहरण यहाँ लागु नहुने बताएका छन् ।

भेनेजुएली अन्तरिम राष्ट्रपति डेल्सी रोड्रिगेजको नक्कल गर्ने प्रयास गर्ने कुनै पनि इरानी नेताको राजनीतिक आत्महत्या हुने उनी बताउँछन् । 

‘इरानको राज्य संरचना, समाज र सेना धेरै फरक छन्,’ फाउन्डेसन फर डिफेन्स डेमोक्रेसीको इरान कार्यक्रमका वरिष्ठ निर्देशक बहनाम बेन तालेब्लुले सीएनएनलाई बताए । ‘इरानी संस्थाहरूले अझै पनि काम गरिरहेका छन् र सर्वाेच्च नेता र कमाण्डर–इन–चिफ बिना पनि, शासनले झन् झन् विस्तार हुँदै गइरहेको क्षेप्यास्त्र र ड्रोन युद्ध लडिरहेको छ,’ तालेब्लुले भने ।

हाल इरानमा तीन सदस्यीय अस्थायी नेतृत्व परिषद्ले सर्वाेच्च नेताको अधिकार सम्हालिरहेको छ ।

यसैबिच ८८ सदस्यीय धार्मिक परिषद् एसेम्बली अफ एक्सपर्ट्स नयाँ सर्वाेच्च नेता चयनका लागि भर्चुअल बैठकमा जुटिरहेको बताइएको छ । ‘कमजोर भए पनि शासनलाई लचिलो हुन दिएको एउटा कारण भनेको अहिले राजनीतिक निकाय र सैन्य निकायबिचको सहजीवन हो, जसले उनीहरूलाई सहयोग गर्न, बाँच्न प्रोत्साहित गरेको छ,’ तालेब्लुले थपे । 

‘ती निकायहरूले निरन्तरताको संकेत दिइरहेका बेला, सर्वाेच्च नेता को बन्न सक्छ भन्नेबारे भयंकर संघर्ष छ,’ अजीजीले भने । ‘मलाई लाग्छ कि शासनसँग एउटा नाम अगाडि बढाउने प्रयास गर्ने हरेक प्रोत्साहन छ, ताकि त्यो डीप स्टेटको बाँकी रहेको र यसको राजनीतिक र सैन्य अभिजात वर्गको बाँकी रहेको कुरा त्यसतर्फ अघि बढोस्,' तालेब्लुले थपे । यसले गर्दा अमेरिकाले नयाँ नेतालाई निशाना बनाउँछ कि बनाउँदैन भन्नेचाहिँ हेर्न बाँकी छ ।

अर्को कुरा, दिवंगत सर्वाेच्च नेता आयतुल्ला अली खामेनीका माइला छोरा मोज्तबा खामेनी सम्भावित अग्रदूतको रूपमा उभिएका छन् । अमेरिका–इजरायली आक्रमणमा मोज्तबा बाँचेको खबर आएको छ । यस्तोमा उनी भावी नेता हुन सक्ने आकलन पनि छ । क्रान्तिकारी गार्डहरूसँग उनको  बलियो सम्बन्ध छ र पर्दा पछाडि महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्ने व्यक्ति भनेर उनी चिनिन्छन् । तर ट्रम्पले पहिले नै मोज्तबा खामेनी अस्वीकार्य हुने भनिसकेका छन् ।

ट्रम्पले इरानमा नयाँ नेता चयनमा आफ्नो पनि भूमिका हुनुपर्छ भनेर राजनीतिक दाउ उच्च बनाएको अजीजी भन्छन् । ट्रम्पले यसो भन्नुको अर्थ नयाँ नेता अमेरिकाका लागि स्वीकार्य व्यक्ति हुनुपर्छ, नत्र ट्रम्पका लागि राजनीतिक रूपमा असहज स्थिति सिर्जना हुन सक्ने उनले भनेका छन् ।