वासिङ्टन डिसी । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले साउदी अरेबियासँग नागरिक प्रयोजनका लागि आणविक ऊर्जा कार्यक्रम विकास गर्ने सम्झौता स्वीकृत गरेका छन् ।

 उक्त सम्झौताअन्तर्गत साउदी अरेबियाले भविष्यमा आफ्नै भूमिमा युरेनियम प्रशोधन (युरेनियम एनरिचमेन्ट) गर्ने क्षमता प्राप्त गर्न सक्ने दुई जानकार स्रोतलाई उद्धृत गर्दै एपी समाचार संस्थाले जनाएको छ । सार्वजनिक रूपमा बोल्ने अधिकार नभएका ती स्रोतहरूका अनुसार सम्झौताको औपचारिक घोषणा बुधबार नै हुन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

प्रस्तावित सम्झौता ३० वर्षका लागि हुने बताइएको छ । यसअन्तर्गत अमेरिकी कम्पनीहरूले साउदी अरेबियाको नागरिक आणविक ऊर्जा कार्यक्रम विकासमा सहकार्य गर्नेछन् । संयुक्त अमेरिकी–साउदी अध्ययनपछि साउदीमा युरेनियम प्रशोधन केन्द्र निर्माण गर्न सकिने व्यवस्था पनि सम्झौतामा समावेश हुने अपेक्षा गरिएको छ । यद्यपि यो सम्झौता अमेरिकी कंग्रेसमा समीक्षा र स्वीकृतिका लागि पेस गरिने भएकाले त्यहाँ विरोधको सामना गर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

अमेरिकी सांसदहरू तथा आणविक अप्रसारसम्बन्धी विज्ञहरूले साउदीलाई युरेनियम प्रशोधनको अनुमति दिइए यसले आणविक हतियार प्रतिस्पर्धा बढाउन सक्ने चेतावनी दिएका छन् । युरेनियम प्रशोधन आफैंमा आणविक हतियार निर्माण होइन । तर यसले भविष्यमा हतियार विकास गर्ने आधार तयार पार्न सक्ने भएकाले पश्चिमी देशहरू लामो समयदेखि यसप्रति सतर्क रहँदै आएका छन् ।

आईएईएको अतिरिक्त निगरानी नहुने

साउदी अरेबिया अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए) को सदस्य राष्ट्र हो । आईएईएले सदस्य राष्ट्रहरूको आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि मात्रै प्रयोग भइरहेको छ कि छैन भन्ने अनुगमन गर्छ । तर स्रोतहरूका अनुसार प्रस्तावित सम्झौतामा आईएईएको ‘एडिसनल प्रोटोकल’ समावेश नहुने सम्भावना छ । यसले थप निरीक्षण, निगरानी र प्रमाणीकरणको व्यवस्था गर्छ । उक्त प्रोटोकल नरहे निरीक्षणको दायरा सीमित हुने भएकाले आलोचना हुन सक्ने बताइएको छ ।

यो सम्भावित सम्झौता अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध जारी राखेको सैन्य अभियानकै बीचमा सार्वजनिक हुन लागेको हो । अमेरिका र इजरायलले इरानको आणविक हतियार विकास क्षमतालाई रोक्न आक्रमण गरिरहेको दाबी गर्दै आएका छन् भने इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण प्रयोजनका लागि मात्र भएको बताउँदै आएको छ ।

साउदीसँग नागरिक आणविक ऊर्जा क्षेत्रमा सहकार्य गर्ने प्रयास ट्रम्प प्रशासनले मात्र होइन, पूर्वराष्ट्रपति जो बाइडेनको प्रशासनले पनि गरेको थियो । दुवै प्रशासनले अमेरिकी प्रविधि साउदीलाई उपलब्ध गराउने विषयमा छलफल अघि बढाएका थिए । गत वर्ष अमेरिकी ऊर्जा मन्त्री क्रिस राइट साउदी अरेबिया पुगेका थिए । उनले साउदी समकक्षीसँग त्यहाँको नागरिक आणविक ऊर्जा उद्योग विस्तारबारे छलफल गरेका थिए ।