काठमाडौँ । बाँदरले पनि मानिसजस्तै ज्यामितीय आकारका आधारभूत विशेषता बुझ्न सक्ने नयाँ वैज्ञानिक अध्ययनले देखाएको छ । अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार बाँदरले समिति, समानान्तर रेखा, समकोणजस्ता विशेषताहरू पहिचान गर्न सक्छ, जसले मानिसको ज्यामितीय सोच केवल मानवको विशेष क्षमता मात्र होइन भन्ने धारणा चुनौती दिएको छ । 

यो अध्ययन सोमबार प्रतिष्ठित वैज्ञानिक जर्नल प्रोसिडिङ्स अफ द नेसनल एकेडेमी अफ साइन्सेस (पीएनएएस) मा प्रकाशित भएको हो ।

अध्ययनका प्रमुख अनुसन्धानकर्ता तथा अमेरिकाको कार्नेगी मेलोन विश्वविद्यालयकी संज्ञानात्मक स्नायुविज्ञानी जियालिन लीका अनुसार अनुसन्धानमा ८ वटा रेसस मकाक र ओलिभ बबुन, पूर्वप्राथमिक तहका बालबालिका तथा विभिन्न शैक्षिक स्तरका वयस्कलाई एउटै ज्यामितीय परीक्षण गराइएको थियो । 

सबै सहभागीलाई कम्प्युटर स्क्रिनमा एउटा निश्चित आकार देखाइयो र त्यसपछि अन्य धेरै आकारहरूमध्ये त्यही आकार छान्न लगाइयो । आकारलाई घुमाएर वा सानो–ठुलो बनाएर पनि प्रस्तुत गरिएको थियो । सही उत्तर दिने बाँदरलाई खानेकुरा, बालबालिकालाई स्टिकर र वयस्कलाई आत्मप्रशंसा प्रतिक्रिया दिइएको थियो ।

अध्ययनले बाँदर, बालबालिका र वयस्क सबैले आकारको कोण, अनुपात, समिति र ढाँचाका आधारमा समान प्रकारको पहिचान गर्ने क्षमता देखाएको निष्कर्ष निकालेको छ । अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यसले ज्यामितीय सोचको आधार मानव विकास हुनुभन्दा धेरै अघिदेखि नै प्राइभेटहरूको विकास क्रममा रहेको सङ्केत गर्छ । अध्ययनमा संलग्न नभएका एमआईटीका स्नायुविज्ञानी अर्ल मिलरले मानिसले आफूलाई धेरै विशेष ठान्ने प्रवृत्ति रहेको बताए ।

उनका अनुसार यदि कुनै वस्तु प्रत्येक कोणबाट हेर्दा पूर्ण रूपमा फरक देखिने भए दैनिक जीवन निकै अव्यवस्थित हुने थियो । त्यसैले आकारलाई विभिन्न अवस्थाबाट पनि एउटै रूपमा चिन्ने क्षमता धेरै प्रजातिमा विकास भएको हुन सक्छ । अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यो क्षमता बाँदरमा मात्र सीमित छैन । 

परेवा लगायत धेरै प्रजातिले पनि घुमाइएका वा सानो–ठुलो बनाइएका वस्तुहरू पहिचान गर्न सक्छन् । केही आकार मिलाउने परीक्षणमा त परेवाले मानिसभन्दा राम्रो प्रदर्शन गर्ने गरेको अघिल्ला अध्ययनले देखाएका छन् ।

अनुसन्धान टोलीले अब मानिस र बाँदरका लागि सबैभन्दा कठिन ज्यामितीय आकार कुन हुन् भन्ने अध्ययन गर्ने तयारी गरिरहेको जनाएको छ । यसबाट मानिसले जटिल ज्यामिति कसरी सिक्छ भन्ने बुझ्न मात्र होइन, विद्यालयमा ज्यामिति पढाउने प्रभावकारी तरिका विकास गर्न पनि सहयोग पुग्न सक्ने अनुसन्धानकर्ताहरूले दाबी गरेका छन् ।