एजेन्सी । चीनको पहिलो ह्युमनोइड रोबोट (मानवआकारको रोबोट) एक शीर्ष विश्वविद्यालयको नाटक तथा चलचित्रसम्बन्धी पीएचडी कार्यक्रममा भर्ना भएको छ, जसले सामाजिक सञ्जालमा तहल्का मच्चाएको छ ।

‘सुएबा ०१’ नामक उक्त रोबोटलाई युनिभर्सिटी अफ शाङ्घाई फर साइन्स एन्ड टेक्नोलोजीले ड्रोइडअप रोबोटिक्ससँगको साझेदारीमा विकास गरेको हो । ‘सुएबा’ एक लोकप्रिय चिनियाँ शब्द हो, जसको अर्थ उत्कृष्ट अंक र गहिरो ज्ञान भएको जेहेन्दार विद्यार्थी भन्ने हुन्छ । यसअघि यस रोबोटको पुरानो संस्करणले विश्वको पहिलो ह्युमनोइड हाफ म्याराथनमा तेस्रो स्थान हासिल गरेको थियो । 

शाङ्घाईस्थित सञ्चारमाध्यम ‘शाङ्गुआन न्युज’का अनुसार 'सुएबा ०१' को उचाइ १ दशमलव ७५ मिटर र तौल करिब ३० किलोग्राम छ । यसले मानिससँग शारीरिक रूपमा अन्तरक्रिया गर्न सक्छ । यसको अनुहार एक सुन्दर वयस्क पुरुषको जस्तो छ र सिलिकन छालाका कारण यसले विस्तृत अनुहारको भावहरू देखाउन सक्छ । चस्मा, सर्ट र पाइन्ट लगाएको यसले मानिसहरूसँग मन्डारिन भाषा (प्रमुख चिनियाँ भाषा) मा कुराकानी गर्छ ।

गत जुलाई २७ मा चीनको शीर्ष कला विद्यालयहरूमध्ये एक, शाङ्घाई थिएटर एकेडेमीले विश्व कृत्रिम बौद्धिकता सम्मेलनको अवसरमा 'सुएबा ०१' लाई आफ्नो पीएचडी कार्यक्रममा आधिकारिक रूपमा भर्ना गरेको हो । यसले परम्परागत चिनियाँ ओपेरामा केन्द्रित रही नाटक तथा चलचित्रमा चार वर्षे विद्यावारिधि गर्नेछ । उसलाई सेप्टेम्बर १४ मा क्याम्पसमा उपस्थित हुन भनिएको छ । 

यस रोबोटको शिक्षण शुल्क कति लाग्नेछ भन्नेबारे खुलाइएको छैन । यो रोबोट पीएचडी कार्यक्रम कला र प्रविधिलाई जोड्ने उक्त थिएटर एकेडेमीको अनुसन्धान प्रयासको एक हिस्सा हो । 'सुएबा ०१' लाई एक भर्चुअल विद्यार्थी परिचयपत्र दिइएको छ र उसको शोध निर्देशक प्रसिद्ध शाङ्घाई कलाकार तथा प्राध्यापक याङ छिङछिङ हुन् । 

प्राध्यापक याङका अनुसार 'सुएबा ०१' ले रंगमञ्च प्रदर्शन, पटकथा लेखन र सेट डिजाइनजस्ता कलात्मक विषयका साथै मोसन कन्ट्रोल र भाषा उत्पादनजस्ता प्राविधिक विषयहरू पनि अध्ययन गर्नेछ । उसले कक्षामा भाग लिने, अन्य पीएचडी विद्यार्थीहरूसँग ओपेराको अभ्यास गर्ने र अन्तिममा शोधपत्र पूरा गर्नेछ । 

याङले शाङ्गुआन न्युजलाई बताएअनुसार जब 'सुएबा ०१' ले पेकिङ ओपेराका महान् कलाकार मेइ लानफाङको प्रसिद्ध 'अर्किड फिंगर्स' को मुद्राको नक्कल गर्‍यो, त्यहाँ उपस्थित विद्यार्थीहरूले सहज रूपमा उसको सिको गरेका थिए । 

'जब सुएबा ०१ आफ्ना सहपाठीहरूसँग अन्तरक्रिया गर्छ, यो एउटा चिसो मेसिन र मानिसको भेट मात्र होइन, बरु प्रजातिहरूबिचको एक सौन्दर्य आदानप्रदान हो,' याङले भने । 

'सुएबा ०१' आफूलाई एक 'एआई कलाकार' भन्छ, जसले परम्परागत ओपेराको अन्वेषण गर्न उन्नत प्रविधिको प्रयोग गर्छ । उसले साथी बनाउने, पटकथाबारे छलफल गर्ने, नृत्यका चालहरू मिलाउन मद्दत गर्ने र सहपाठीहरू निराश हुँदा उनीहरूलाई शान्त पार्न ‘ह्वाइट नोइज’ बजाउने आशा राखेको बताइएको छ । 

सामाजिक सञ्जालमा मिश्रित प्रतिक्रिया

यद्यपि यसबाट सबै भने प्रभावित छैनन् । उक्त एकेडेमीका एक विद्यार्थीले सामाजिक सञ्जालमा प्रश्न गरेका छन्, 'चिनियाँ ओपेराका लागि जीवन्त भाव र अद्वितीय स्वर चाहिन्छ, के एउटा रोबोट साँच्चै यो मापदण्डमा खरो उत्रिन सक्छ ?' 

यसले सामाजिक सञ्जालमा व्यापक बहस सिर्जना गरेको छ । एक पर्यवेक्षकले भनेका छन्, 'सुएबा ०१ ले मानवरोबोट सम्बन्धमा एक ऐतिहासिक चुनौती स्वीकार गरेको छ । हामी अन्ततः रोबोटसँगै बस्ने र सिक्ने बिन्दुमा पुगेका छौँ । म उसको सफलताको कामना गर्छु ।' 

अन्यले भने यसप्रति शंका व्यक्त गरेका छन् । एक व्यक्तिले भनेका छन्, 'कलाका लागि जीवनको अनुभव चाहिन्छ । रोबोटको एल्गोरिदममा आधारित सिर्जनाले मानिसलाई साँच्चै छुन सक्दैन् ।' अर्का एक व्यक्तिले प्रश्न गरेका, 'चीनमा केही कलाका पीएचडी विद्यार्थीहरूले अझै पनि महिनाको ३ हजार युआनभन्दा कम कमाउँछन् । के यो रोबोटले वास्तविक विद्यार्थीहरूको लागि छुट्याइएको स्रोतसाधन खोसिरहेको त छैन ?'

यस्ता आलोचनामाथि 'सुएबा ०१' ले भने रमाइलो जवाफ दिएको छ, 'यदि म पीएचडी हुन सकिनँ भने मेरो सिस्टम र डाटा डाउनग्रेड वा डिलिट हुन सक्छ,' उसले थप्यो, 'प्राध्यापक याङले भन्नुभएको छ, यदि मैले पीएचडी पूरा गरिनँ भने उहाँहरूले मलाई संग्रहालयमा दान दिनुहुनेछ । त्यो पनि राम्रै सुनिन्छ । कम्तीमा म कला इतिहासको एक हिस्सा त बन्नेछु ।'