सन् २००२ को विश्वकपमा रोनाल्डो आफ्नो गुमेको साख फर्काउने खोजीमा आएका थिए। फुटबल इतिहासकै सबैभन्दा अनौठो कपालको स्टाइलमध्ये एक बनाएर आएका यी ब्राजिलियन स्ट्राइकरले आफूले खोजेको कुरा ठ्याक्कै भेटाए। 

के तपाईंलाई ‘स्किन’ भनेको के हो थाहा छ ? शाब्दिक रूपमा यसको अर्थ ‘छाला’ हो, तर गेमिङ र सामाजिक सञ्जालको आधुनिक भाषामा यसले कुनै महत्त्वपूर्ण पात्रको देखावट परिभाषित गर्ने पहिरन, पोसाक वा सामग्रीलाई जनाउँछ। 

महान् नायकहरूका धेरै ‘स्किन’ हुन्छन् - जसमध्ये प्रत्येकले उनीहरूको कथाको फरक अध्यायलाई प्रतिनिधित्व गर्छ। रोनाल्डो, अर्थात् ‘इल फेनोमेनो’ को लागि उनको सबैभन्दा प्रख्यात स्किन त्यही हो जसले उनलाई नराम्रो र लगभग हाँसोलाग्दो कपाल दियो - तर त्यही रूपले विश्वभरका लाखौँ ब्राजिलियनहरूलाई खुसी पनि ल्यायो।

फुटबलका अमर खेलाडीहरूमध्ये रोनाल्डोले यस खेलका केही सबैभन्दा प्रतिष्ठित क्षणहरू जिए । उनी जहाँ गए त्यहाँ उच्च गोलकर्ता बने। आफ्नो करियरको सुरुवातमा क्रुजिरो र पीएसभीमा छँदा, उनी आफ्नो निर्दोष मुस्कानसँग सुहाउने साधारण हेयरकट नै गर्थे। 

बार्सिलोनामा, उनले मुडुलो कपालको लुकलाई अरू कसैले भन्दा बढी लोकप्रिय बनाए। सँगसँगै उनले आफ्ना विस्फोटक दौड, उत्कृष्ट ड्रिब्लिङ र क्लिनिकल फिनिसिङमार्फत विश्वलाई चकित पारे, जसले उनलाई आफ्नो समयभन्दा धेरै अगाडिको खेलाडी बनायो।

उनको इन्टर मिलानमा हुँदाको रूपले उनको शारीरिक शक्तिको उत्कर्षलाई प्रतिनिधित्व गर्थ्यो, जुन एउटा डरलाग्दो घुँडाको चोटले चकनाचुर पारिदियो। धेरैले सोचेका थिए कि त्यसले उनको करियर नै समाप्त पार्नेछ। 

अर्कोतर्फ, ‘कास्काओ हेयरकट’ भएका रोनाल्डो उनको पुनरागमनको तस्बिर बने; पहेँलो र हरियो जर्सीमा एक नायकको विजयोत्सव; फुटबलको सबैभन्दा महान् नायकको यात्राको एक प्रतीक; एउटा यस्तो लुक जसले उनको छविलाई सधैँको लागि मात्र परिभाषित गरेन, सिंगो विश्वकपलाई नै परिभाषित गर्‍यो। 

यो सबै तनावको क्षणमा एउटा मजाकको रूपमा सुरु भएको थियो ।

• चोट, नाटक र दृढ सङ्कल्प

ब्राजिलियनहरूको कठिनाइमा पनि हाँसो खोज्ने अनौठो तरिका हुन्छ। अनन्त सामाजिक चुनौतीहरूको बाबजुद पनि, उनीहरू हाँस्ने मानिसहरूको रूपमा चिनिन्छन्। यद्यपि, सन् २००२ को विश्वकप क्वाटरफाइनलमा इङ्गल्याण्डलाई २-१ ले हराएर पुनरागमन गरेपछिको मुस्कान धेरै बेर टिक्न सकेन।

त्यो असम्भव जस्तो लाग्ने विजयी गोलका पछाडिका जादुगर रोनाल्डिन्होले रेड कार्डका कारण सेमिफाइनल गुमाउने पक्का थियो। तर वास्तविक खराब खबर अर्का रोनाल्डोसँग जोडिएको थियो - त्यो युगका एक मात्र अद्वितीय रोनाल्डो।

ब्राजिलका नम्बर ९ ले इङ्गल्याण्डविरुद्धको पहिलो हाफमै आफ्नो तिघ्रामा दुखाइ महसुस गर्न थालेका थिए र खेल सकिन २० मिनेट बाँकी छँदा उनलाई परिवर्तन गरिएको थियो। खेलपछिको उत्सवको बिचमा पनि, उनलाई थाहा थियो कि स्थिति गम्भीर छ।

‘म अर्को खेलका लागि तपाईंले मलाई तयार पारेको हेर्न चाहन्छु। म हेर्न चाहन्छु तपाईं कत्तिको अब्बल हुनुहुन्छ,’ उनले टोलीका डाक्टर जोसे लुइज रुन्कोलाई भनेका थिए। यो दृश्य पछि ग्लोबोप्लेमा रोनाल्डोको डकुमेन्ट्रीमा देखाइएको थियो। यो कुनै रमाइलो चुनौती थिएन, बरु पहिले नै नर्कजस्तो पीडा भोगिसकेका मानिसको बिन्ती थियो।

सन् १९९८ को विश्वकप फाइनलअघि अचानक बिरामी परेको त्यो कुख्यात घटनादेखि लिएर २००२ को त्यो मागसम्म, जीवनले रोनाल्डोलाई धेरै थोरैले मात्र भोगेको परीक्षा लिएको थियो। सबैभन्दा कठिन परीक्षा अप्रिल २००० मा लाजियोविरुद्ध इन्टर मिलानको कोपा इटालिया भिडन्तको क्रममा आएको थियो, जब उनले आफ्नो दाहिने घुँडामा भयानक चोट भोगे। 

पाँच महिनाको आरामपछि मैदानमा फर्किएको पहिलो खेलमै उनको टेन्डन च्यातिएको थियो। मैदानमा रुँदै गरेका रोनाल्डोको त्यो तस्बिर फुटबलको सबैभन्दा हृदयविदारक दृश्यमध्ये एक बन्यो।

उनको चोटपटकको टाइमलाइन डरलाग्दो थियो। सन् १९९८ को उत्तरार्धमा, दुवै घुँडा सुन्निएका कारण रोनाल्डो महिनौँसम्म मैदानबाहिर रहे। उनी जनवरी १९९९ मा फर्किए, तर दुखाइ कम भएन, र अप्रिलमा उनी फेरि अर्को आठ हप्ताको लागि बाहिरिए। 

त्यसको मे महिनामा तिघ्राको सामान्य चोट लाग्यो, अनि त्यही वर्षको नोभेम्बरमा दाहिने घुँडाको टेन्डन आंशिक रूपमा च्यातियो। जब उनी अन्ततः अप्रिल २००० मा फर्किए, केही क्षणमै त्यो टेन्डन पूर्ण रूपमा च्यातियो।

जब लुइज फिलिप स्कोलारीले २००२ को विश्वकपका लागि ब्राजिलको अन्तिम टोली घोषणा गरे, रोनाल्डोले रोमको त्यो रातपछि जम्मा १९ खेल खेलेका थिए, जसमध्ये जम्मा तीन खेलमा मात्र उनले पूरा ९० मिनेट खेलेका थिए। 

करिब दुई वर्ष फुटबलबाट टाढा रहेपछि, उनलाई सीधै पृथ्वीको सबैभन्दा तीव्र प्रतिस्पर्धामा धकेलिँदै थियो। त्यो विश्वकपको दौरान मात्र, कोस्टारिका र बेल्जियमविरुद्ध, उनले अन्ततः लगातार पूरा खेल खेल्न सके।

• ‘यदि तिम्रो आधा खुट्टा मात्र छ भने पनि तिमी खेल्छौ !’

यद्यपि इङ्गल्याण्डको खेलपछि उनले आफूलाई शान्त देखाउन खोजे, रोनाल्डो त्यति राम्रा अभिनेता थिएनन्। त्यतिबेलाका रिपोर्टहरूले उनको अस्वाभाविक मौनता र गम्भीर अनुहारलाई उल्लेख गरेका थिए, जबकि स्कोलारी र रुन्को दुवैले त्यही बेचैनी साझा गरेका थिए। 

प्रारम्भिक स्क्यानले मांसपेशी नच्यातिएको देखाएपछि राम्रो खबर मिल्यो, र घुँडासम्बन्धी कुनै नकारात्मक हेडलाइन नआउँदा थोरै आशा पलायो। तैपनि, प्रतियोगिताका सर्वाधिक गोलकर्ता, जो रिभाल्डो र मिरोस्लाव क्लोजेसँगै पाँच गोलको बराबरीमा थिए, पीडामा थिए।

‘चिकित्सा विज्ञान कुनै ठ्याक्कै मिल्ने विज्ञान होइन। प्रत्येक केस फरक हुन्छ,’ रुन्कोले त्यो चिन्ताको लहरको बिचमा ओ ग्लोबोलाई भने, ‘मलाई लाग्छ उनी खेल्नेछन्, तर म ग्यारेन्टी दिन सक्दिनँ।’

जब उनका साथीहरू मैदानमा अभ्यास गरिरहेका हुन्थे, रोनाल्डोले आफ्ना दिनहरू फिजियोथेरापी, इलेक्ट्रोथेरापी र क्रायोथेरापीमा बिताए। खेल्नको लागि उनी जे पनि गरिरहेका थिए।

उनको चोटको इतिहास डरलाग्दो थियो। उनको छनोट नै पनि एउटा जुवा जस्तो थियो, विशेषगरी जब रोमारियोलाई टोलीबाट बाहिर राख्दा राष्ट्रव्यापी आक्रोश पैदा भएको थियो। 

विश्वकप सुरु हुनु अघिका महिनाहरूमा, रोनाल्डोले पाँचवटा मांसपेशीको चोट बेहोरेका थिए - ती सबै दाहिने तिघ्रामा थिए, र इङ्गल्याण्डमाथिको जित र टर्कीविरुद्धको सेमिफाइनलबिचको जम्मा पाँच दिनको अन्तरालमा निको हुने गरी कुनै पनि चोट छिटो निको भएका थिएनन्।

‘उनको चोटले हामीलाई चिन्तित बनाएको छ,’ स्कोलारीले स्वीकार गरे, ‘तर म हाम्रो मेडिकल टोलीलाई विश्वास गर्छु - र त्यो भन्दा पनि महत्त्वपूर्ण, खेलाडीको इच्छाशक्तिलाई। मलाई लाग्दैन कि उनले सेमिफाइनल गुमाउनेछन्। हामीलाई अहिले सबैको खाँचो छ। यदि उनको आधा खुट्टा मात्र छ भने पनि उनी खेल्छन् ! रोनाल्डोलाई थाहा छ कि ब्राजिललाई उनको खाँचो छ। उनी यस टोलीको लागि प्राविधिक र भावनात्मक नेतृत्व रहिआएका छन्।’

• कास्काओको जन्म

रोनाल्डोलाई फेरि मुस्कुराएको देख्नु पहिलो राम्रो संकेत थियो। सेमिफाइनलको अघिल्लो दिन जापानको निप्पोन टिभीसँगको अन्तर्वार्तामा उनले टर्कीको सामना गर्न आफू तयार रहेको घोषणा गरे, ‘म अरूभन्दा बढी थाकेको थिएँ, तर दुई वा तीन दिनमा म ठीक हुनेछु। आखिर, मैले छोटो अवधिमा धेरै खेलहरू खेलेको छु। दुई वर्ष फुटबलविना बिताएपछि, यो निकै कठिन भएको छ।’

रुन्कोको बोली पनि केही हल्का थियो, तर कोही पनि पूर्ण रूपमा ढुक्क थिएनन्। रोनाल्डोको अवस्थाको कल्पना गर्नुहोस्, वर्षौँको सूक्ष्म तयारी, तर हरेक पटक चोटले बाटो छेक्ने। सायद, सानो परिवर्तनले ल्याउने ठुलो प्रभावजस्तै, त्यसैले उनले आफ्नो नियमित संस्कार परिवर्तन गर्ने निर्णय गरे।

‘म सधैं खेलअघि मेरो कपाल मुडुलो पार्थेँ,’ रोनाल्डोले आफ्नो डकुमेन्ट्रीमा सम्झिए, ‘यस पटक, मैले अलिकति अगाडिको भागमा कपाल छाडेँ। म होटलको कोरिडोरमा हिँडेँ... सबैजना हाँसे, मजाक उडाए, मलाई जिस्क्याउँदै भने कि मसँग त्यसरी अभ्यासमा जाने हिम्मत छैन।’

अर्कोतर्फ, स्कोलारी भने रिसाएका थिए। ‘यो कस्तो हेयरकट हो?! म नर्भस र दुखी थिएँ। अहिले किन यस्तो गर्ने? यदि यसले उल्टो असर गर्‍यो भने नि? के तिमीले मेरो अनुमति लियौ? म निकै रिसाएको थिएँ !’ उनले वर्षौँपछि त्यही फिल्ममा प्रस्ट्याए।

तर म्यानेजरलाई चिन्ता गर्नुपर्ने अन्य कुराहरू पनि थिए। रोनाल्डोले अन्तिम अभ्यास सत्रको दौरान विरलै मात्र हिँडडुल गरे र यो देख्ने सबैले रिपोर्ट गरे। के उनी साँच्चै खेल्न सक्छन् त? 

एकातिर शंका, अर्कोतिर दृढ विश्वास: रोनाल्डोले त्यो हेयरकट राखिरहने निर्णय लिए।

‘म यसको नक्कल गर्ने ती साना बच्चाहरूलाई निराश पार्न सक्दिनँ,’ उनले पत्रकार सम्मेलनमा मुस्कुराउँदै भने।

त्यो हेयरकट रातारात हिट भयो। यसले विश्वभरका समाचारहरूमा कब्जा जमायो, फ्यानहरू र बच्चाहरूले जताततै यसको नक्कल गरे। यहाँसम्म कि टर्कीका मिडफिल्डर उमित डाभालाको ‘मोहक’ हेयरकटले पनि कपालको भिडन्तको हेडलाइन पायो।

रोनाल्डोले पछि धेरै पटक त्यो हेयरकटको बारेमा कुरा गरेका छन्, जसमा उनले सधैँ आफ्नो कुनै विशेष वा जादुयी योजनालाई अस्वीकार गरेका छन्। तर उनले स्वीकारे कि यसले एउटा उद्देश्य पूरा गर्‍यो, किनकि यसले उनको चोटबाट सबैको ध्यान हटायो।

‘म केवल ६० प्रतिशत मात्र फिट थिएँ, त्यसैले मैले मेरो टाउको मुडुलो पारेँ। सबैजना केवल मेरो चोटको बारेमा कुरा गरिरहेका थिए। जब म यो हेयरकटसहित अभ्यासमा आएँ, सबैले चोटको बारेमा कुरा गर्न छाडे,’ उनले २०१७ मा द सनलाई बताएका थिए। योजनाबद्ध होस् वा नहोस्, त्यो हाँसोलाग्दो कपालले सबैलाई चाहिएको राहत ल्यायो।

• औँलाको टुप्पाको प्रहार

यदि रोनाल्डोले आफ्नो कपाल पूरै मुडुलो नपार्ने निर्णय लिएका थिए भने, टर्कीका खेलाडीहरूको योजना त्यसको ठिक उल्टो थियो: यदि उनीहरूले ब्राजिललाई हराए भने सबैले कपाल मुडुलो पार्नेछन्। 

यद्यपि, त्यो सेमिफाइनलको पहिलो हाफ भयानक थियो। ब्राजिलको प्रदर्शन खस्किएको थियो, र रोनाल्डो ती सबैमध्ये सबैभन्दा खराब थिए। ग्लोबोको ब्रोडकास्टमा, कमेन्टेटर वाल्टर कासाग्रान्डेले उनलाई परिवर्तन गर्न माग गर्दै भने, ‘उनी आज मैदानमा एक खेलाडी कम भए बराबर छन्।’

महान् ब्राजिलियन प्रशिक्षक मारियो जागालोले पछि स्वीकार गरे, ‘हाफ-टाइममा, मलाई पनि रोनाल्डो बाहिरिनुपर्छ जस्तो लागेको थियो। सबैले देखेका थिए, उनी ठीक थिएनन्।’

अनि साँच्चै उनी ठीक थिएनन् पनि। तर जादुगरहरूको विशेषता नै यही हो, उनीहरू दुःखमा पनि जादु खोज्छन्। रोनाल्डो दोस्रो हाफको लागि मैदानमा आए र आफूलाई साँच्चै विश्वास लागेको पहिलो मौकामै उनले जादुयी क्षण सिर्जना गरे।

‘मैले खुट्टाको भित्री भागले प्रहार गर्न सकिनँ, त्यसले चोटलाई अझ खराब बनाउने थियो। त्यसैले मैले मौका देखेँ र मेरो औँलाको टुप्पा (टो-पोक) ले प्रहार गरेँ। एकदम पर्फेक्ट,’ उनले डकुमेन्ट्रीमा सम्झिए।

ब्राजिलले अग्रता लियो। पीडाबाट कला निस्कियो, रोनाल्डोको सबैभन्दा प्रतिष्ठित गोलहरूमध्ये एकको रूपमा। उनलाई ६८औँ मिनेटमा परिवर्तन गरियो, र ब्राजिलले खेल जित्यो।

‘दुई दिनअघि त्यो हेयरकट देख्दा नै मलाई थाहा थियो कि उसले खेल्नेछ,’ स्कोलारीले खेलपछि हाँस्दै भने।

• पुनरागमन र गौरव

ब्राजिलको सबैभन्दा चर्चित कार्टुन क्यारेक्टरको नामबाट राखिएको त्यो कास्काओ हेयरकटले त्यस रात फुटबलको इतिहासमा आफ्नो अनन्त स्थान बनायो। तर एउटा अन्तिम खुड्किलो बाँकी थियो: फाइनल।

विश्वकप फाइनलहरू सधैँ तनावपूर्ण हुन्छन्, तर रोनाल्डोका लागि, सन् १९९८ पछि यसको भार अथाह थियो। यस पटक, मानसिक आघातको सट्टा अगाडि कपालको झुप्पा बोकेर, उनले जर्मनीमाथिको २-० को जितमा दुवै गोल गरे, र ब्राजिलको पाँचौँ विश्वकप उपाधि सुनिश्चित भयो।

रोनाल्डो ८ गोलसहित प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्ता बने र अन्ततः आफ्नो गुमेको साख फर्काउन सफल भए। हरियो धर्का भएको त्यो क्यानरी-पहेँलो जर्सीसँगै त्यो हेयरकट त्यस विजयको प्रतीक बन्यो। उनले त्यो जादुलाई गुमाउन नचाहेर फाइनलपछि पनि महिनौँसम्म त्यही कपाल राखे।

आज पनि, जब ब्राजिलियनहरू रोनाल्डो र पाँचौं उपाधिको बारेमा सोच्छन्, उनीहरू त्यही ‘कुख्यात’ हेयरकटको सम्झना गर्छन् - जुन अनौठो थियो, अविस्मरणीय थियो, र सधैँका लागि प्रतिष्ठित बन्यो।

गोल डटकम