सधैँ डराएर हिँड्ने, एकअर्कालाई बेवास्ता गर्ने वा आफ्ना कुरा मनमै गुम्साएर राख्ने। यदि तपाईं आफ्नो सम्बन्धमा यस्तै व्यवहार गरिरहनुभएको छ भने, तपाईंको सम्बन्ध भावनात्मक रूपमा सुरक्षित नहुन सक्छ।

धेरै जोडीहरूका लागि कुनै कठिन विषयमा कुराकानी गर्नु बारुदी सुरुङ पार गर्नु जस्तै हुन्छ। उनीहरू मेरो क्लिनिकसम्म आइपुग्दा सम्बन्धमा धेरै पटक विस्फोट भइसकेको हुन्छ। सुरुवाती परामर्शका क्रममा पनि एक वा दुवै पार्टनर अचानक झगडा पर्ला भन्ने डरले निकै सतर्क भएर बोलिरहेका हुन्छन्।

यो स्वाभाविक पनि हो। हाम्रो स्नायु प्रणाली खतराको संकेतप्रति प्रतिक्रिया जनाउने गरी बनेको हुन्छ। पार्टनरसँगको सानो असहमतिले पनि यसलाई सक्रिय बनाइदियो भने मानिस ‘लड्ने वा भाग्ने’ अवस्थामा पुग्छ। यस्तो अवस्थामा स्वस्थ कुराकानी हुनु लगभग असम्भव हुन्छ।

तर एक थेरापिस्टको काम बारुद पन्छाउने विशेषज्ञको जस्तै हुन्छ। हामी एउटा यस्तो भावनात्मक रूपले सुरक्षित वातावरण तयार पार्न चाहन्छौँ, जसको मद्दतले जोडीहरूले चाँडै नै आफैँ ती बारुदहरू सुरक्षित रूपमा निष्क्रिय पार्न सकून्।

• भावनात्मक सुरक्षा भनेको के हो ?

यसलाई निर्माण गर्नुअघि भावनात्मक सुरक्षा भनेको के हो भन्ने जान्न जरुरी हुन्छ। यसको जवाफका लागि मैले मेरा केही आदरणीय सहकर्मीहरूसँग कुरा गरेको थिएँ।

न्युयोर्कमा कार्यरत थेरापिस्ट मार्टी ब्याबिट्स भन्छन्, ‘सम्बन्धमा भावनात्मक रूपमा सुरक्षित महसुस गर्नुको अर्थ तपाईं जस्तो हुनुहुन्छ, त्यसरी नै स्वीकार गरिनु हो। यसमा आफ्ना कमजोरीहरू देखाउँदा पनि अस्वीकृत भइन्छ भन्ने डर हुँदैन।’

उनी थप्छन्, ‘तपाईंको भावना पार्टनरको भन्दा फरक हुँदा पनि के उनी तपाईंका कुरा सुन्न तयार हुन्छन्? यदि तपाईंको सम्बन्धमा यस्तो सहयोग र समर्थन छैन भने, यसलाई सजिलै भावनात्मक रूपमा असुरक्षित सम्बन्ध भन्न सकिन्छ।’

न्युयोर्ककी सेक्स थेरापिस्ट इभा डिल्लोनका अनुसार भावनात्मक सुरक्षा भनेको सहजता र वास्तविकताको अनुभूति हो। डिल्लोन थप्छिन्, ‘यो अनुभूति अक्सर त्यतिबेला आउँछ जब हामी घरमा भएको जस्तो सुरक्षित महसुस गर्छौँ। आफूलाई अपनत्व महसुस हुने ठाउँमा वा आफ्नो वास्तविक रूप देखाउन सक्ने व्यक्तिको साथमा हुँदा यस्तो महसुस हुन्छ। जब हामी सुरक्षित महसुस गर्छौँ, हामी आफ्ना कमजोरीहरू खोल्न सक्छौँ। यसले आपसी जुडाव, सिर्जनशीलता र रमाइलोपनसमेत बढाउँछ।’

• भावनात्मक रूपमा सुरक्षित सम्बन्धमा के-के हुन्छन्?

न्युयोर्कमा कार्यरत अर्का थेरापिस्ट स्कट ड्युकेट भावनात्मक सुरक्षाको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष पूर्वानुमान गर्न सक्ने क्षमता भएको बताउँछन्। उनी भन्छन्, ‘आफ्ना वास्तविक र जटिल भावनाहरू साट्नका लागि सम्बन्धमा पर्याप्त सुरक्षित महसुस गर्नुपर्छ। पार्टनरले हाम्रा संवेदनशील भावनाहरूलाई समानुभूति, चासो र हेरचाहका साथ सुन्नेछन् भन्ने विश्वास हामीलाई हुनुपर्छ। अन्यथा, हामी सुरक्षित महसुस नगरेसम्म आफ्ना भावनाहरू केही हदसम्म लुकाएरै राख्छौँ।’

पक्कै पनि भावनात्मक रूपमा सुरक्षित सम्बन्धमा रहेका मानिसहरूबिच पनि असहमतिहरू हुन्छन्। तर यसको मुख्य कुरा उनीहरू एकअर्कालाई दोष दिनुको साटो खुला र जान्ने इच्छासहित समस्याको समाधान खोज्छन्। उनीहरू विवाद भएको बेला पनि एक साँचो जीवनसाथीको रूपमा एकअर्कालाई सम्मान गर्दै कुराकानी गर्छन्।

न्युयोर्ककी सेक्स थेरापिस्ट रेबेका सोकोल भन्छिन्, ‘भावनात्मक रूपमा असुरक्षित सम्बन्धमा कुराकानी गर्दा नकारात्मक परिणाम मात्र आउँछ भन्ने डर लुकेको हुन्छ।’

न्युयोर्क र कनेक्टिकटमा कार्यरत म्यारिज तथा फ्यामिली थेरापिस्ट जर्ज फ्यालर भन्छन्, ‘सबैभन्दा राम्रो र सबैभन्दा खराब सम्बन्धबिचको एक मात्र भिन्नता भनेको झगडापछि सम्बन्धलाई सुधार्न सक्ने क्षमता हो। सबै प्रकारका सुधारहरू कुराकानीको सुरुवातबाट मात्र सम्भव हुन्छन्। यसको कुनै छोटो बाटो हुँदैन।’

न्युयोर्क र न्युजर्सीमा कार्यरत सेक्स थेरापिस्ट डायना मरियम निक्खाह भन्छिन्, ‘म मेरा सेवाग्राहीहरूलाई सम्बन्धमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण दुई कुराहरू आत्म-नियन्त्रण र कुराकानी हुन् भनेर बताउँछु। यदि हामी आफ्ना भावनाहरूलाई नियन्त्रण गर्न सक्दैनौँ भने, अरूलाई भावनात्मक सुरक्षा दिन गाह्रो हुन्छ।’

निक्खाह थप्छिन्, ‘अहिंस्रक कुराकानी पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। यसको अर्थ आफ्ना भावनाहरूलाई राम्ररी बुझ्ने र पहिचान गर्ने हो। त्यसपछि पार्टनरलाई आक्रमण, दोषारोपण वा आलोचना नगरी आफ्ना भावनाहरू कसरी व्यक्त गर्ने भन्ने कुरामा विचार पुर्‍याउनुपर्छ।’

• के तपाईंको सम्बन्ध भावनात्मक रूपमा असुरक्षित छ?

न्युयोर्ककी सेक्स थेरापिस्ट रेबेका सोकोल भन्छिन्, ‘भावनात्मक रूपमा असुरक्षित सम्बन्धमा कुराकानी गर्दा नकारात्मक परिणाम मात्र आउँछ भन्ने डर लुकेको हुन्छ।’

ड्युकेटका अनुसार यस्तो अवस्थामा तपाईंलाई आफ्ना विचार र भावनाहरू लुकाउनुपर्छ जस्तो लाग्न सक्छ। नलुकाए पार्टनर टाढा हुने, रिसाउने वा दुःखी हुने जस्ता भावनात्मक परिणामहरू भोग्नुपर्ने डर हुन सक्छ।

फलस्वरुप, भावनात्मक सुरक्षाको अभावले बेइमानीलाई जन्म दिन्छ। इमानदारीको यो अभावले एउटा विषाक्त चक्र सुरु गर्न सक्छ। उनका अनुसार यस्तो चक्रमा अक्सर एकअर्कालाई बेवास्ता गर्ने र घुमाउरो कुरा गरेर आफ्ना वास्तविक भावनाहरू लुकाउने गरिन्छ। त्यसपछि घृणा, गिल्ला र शत्रुतापूर्ण व्यवहारसहित ठुलो झगडाको अवस्था सिर्जना हुन्छ।

तर यसरी कुरा लुकाउँदा दीर्घकालमा चोट, नोक्सान र आक्रोश मात्र पैदा हुन्छ। निक्खाह भन्छिन्, ‘कठिन कुराकानीलाई बेवास्ता गर्नाले कुनै फाइदा हुँदैन। ती भावना वा समस्याहरू जादु गरेझैं आफैं हराएर जाँदैनन्। ती केही समयका लागि दबिएलान्, तर कुनै न कुनै बिन्दुमा पक्कै बाहिर आउनेछन्। अनि त्यो बेला स्थिति अझ अस्वस्थ र हानिकारक बन्न सक्छ।’

न्युयोर्क र न्युजर्सीकी सेक्स थेरापिस्ट नानाहो सावानो भावनात्मक असुरक्षा अन्य तरिकाबाट पनि देखिन सक्ने बताउँछिन्। भावनात्मक सुरक्षाको कमीले तनाव बढाउन सक्छ, जसले गर्दा शारीरिक सम्बन्ध राख्ने इच्छा घट्दै जान्छ। फ्यालर थप्छन्, ‘भावनात्मक रूपमा असुरक्षित सम्बन्धमा रहेका मानिसहरू आपसी दूरीको पीडाबाट राहत पाउन नशालु पदार्थको सेवनतर्फ पनि लाग्न सक्छन्।’

• आफ्नो सम्बन्ध भावनात्मक रूपमा सुरक्षित छैन भन्ने चिन्तामा हुनुहुन्छ ?

फ्यालरका अनुसार सबैभन्दा पहिले यसबारे खुलेर कुरा गर्ने र सम्बन्धमा सुरक्षाको कमी भएको कुरा स्वीकार गर्नुपर्छ। उनी भन्छन्, ‘सुरक्षित महसुस गर्ने एक मात्र तरिका अविश्वासलाई बाहिर ल्याउनु हो। यसले दुवै जनालाई सँगै मिलेर परिवर्तन ल्याउने मौका दिन्छ।’

‘जब सम्बन्ध भावनात्मक रूपमा सुरक्षित हुन्छ, यो निकै लचिलो र बलियो महसुस हुन्छ। हामी विगतका विवादहरूलाई सम्झेर भन्न सक्छौँ, वाह ! हामीले त्यो कठिन समय पार गर्‍यौं र त्यसले हाम्रो सम्बन्धलाई अझै बलियो बनायो।’

तपाईंले आफ्नो कुराकानी गर्ने शैलीमा सुधार गरेर र गहिरो तथा अर्थपूर्ण सम्बन्ध बनाउने प्रतिबद्धता जनाएर पनि भावनात्मक सुरक्षा निर्माण गर्न सक्नुहुन्छ। डिल्लोन भन्छिन्, ‘कुराकानी गर्ने तरिका एउटा सीप हो, जसलाई सिक्न सकिन्छ। आफ्ना कुरा साँच्चै सुनिएको र बुझिएको महसुस हुनुले सम्बन्धलाई बलियो बनाउँछ। सम्बन्धमा उतारचढाव आउनु स्वाभाविक हो। त्यसलाई सुधार्ने तपाईंको क्षमताले नै सम्बन्धको गुणस्तर निर्धारण गर्छ।’

यद्यपि, सोकोल एउटा कुरामा ध्यान दिन आग्रह गर्दै भन्छिन्, ‘तपाईं वा तपाईंको पार्टनर सधैँभरि भावनात्मक रूपमा पूर्ण सुरक्षित अवस्थामा रहनु सम्भव नहुन सक्छ। यसको सट्टा, भावनात्मक सुरक्षाका साना क्षणहरू हासिल गर्ने लक्ष्य राख्न सकिन्छ। जसले विस्तारै सम्बन्धलाई पर्याप्त रूपमा भावनात्मक रूपले सुरक्षित अवस्थामा पुर्‍याउन मद्दत गर्छ।’

निक्खाह यो समस्या एक्लैले सुल्झाउनुपर्छ भनेर नसोच्न सुझाव दिन्छिन्। यसका लागि ‘जोडी परामर्श’ एउटा उत्कृष्ट विकल्प हो। एक थेरापिस्ट कसैको पक्ष नलिने तटस्थ व्यावसायिक व्यक्ति हुन्छन्। उनीहरू तपाईंहरूको सम्बन्धमा भावनात्मक सुरक्षा स्थापित गर्ने साझा लक्ष्यमा काम गर्छन्।

उनीहरूले आत्म-नियन्त्रण र कुराकानीका आवश्यक सीपहरू सिकाउँछन्। यदि तपाईंलाई पार्टनरसँग भावनात्मक सुरक्षा हासिल गर्न सकिँदैन जस्तो लाग्छ भने, व्यक्तिगत रूपमा मात्र परामर्श लिनु पनि सहयोगी हुन सक्छ।

ड्युकेट यो काम कठिन भए पनि निकै फलदायी हुने बताउँछन्। उनी भन्छन्, ‘जब सम्बन्ध भावनात्मक रूपमा सुरक्षित हुन्छ, यो निकै लचिलो र बलियो महसुस हुन्छ। हामी विगतका विवादहरूलाई सम्झेर भन्न सक्छौँ, वाह ! हामीले त्यो कठिन समय पार गर्‍यौं र त्यसले हाम्रो सम्बन्धलाई अझै बलियो बनायो।’

सीएनएन