१० वर्षअघि कसैले इंग्ल्याण्डलाई ठुला अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरूको नियमित उपाधि दाबेदार टोली बन्नेछ भनेको भए त्यो कुरा हास्यास्पद लाग्थ्यो । 

किनभने सन् २०१६ को युरोकपमा इंग्ल्याण्ड अप्रत्याशित रूपमा आइसल्यान्डसँग अन्तिम १६ मा पराजित भएर बाहिरिएको थियो । त्यसअघि ब्राजिलमा भएको सन् २०१४ को विश्वकप पनि इंग्ल्याण्डका लागि निकै निराशाजनक रह्यो । टोली आफ्नो समूहको पुछारमा रह्यो र प्रतियोगिताभर केवल कोस्टारिकासँग गोलरहित बराबरी खेल्दै एक अंक मात्र जोड्न सफल भयो ।
तर अहिले अवस्था पूर्ण रूपमा बदलिएको छ । 

जुड बेलिङ्घम र ह्यारी केनको उत्कृष्ट प्रदर्शनको नेतृत्वमा इंग्ल्याण्ड अहिले विश्व फुटबलको वास्तविक उपाधि दाबेदार टोलीका रूपमा स्थापित भएको छ । केवल यस विश्वकपका लागि मात्र होइन, आगामी हरेक ठुला प्रतियोगितामा पनि । 

सन् २०१६ को युरोकपपछि इंग्ल्याण्डले पाँचमध्ये चार ठुला प्रतियोगितामा कम्तीमा सेमिफाइनलसम्म यात्रा गरेको छ । इंग्ल्याण्डको फुटबल इतिहासमा यस्तो निरन्तर सफलता पहिले कहिल्यै देखिएको थिएन । यो उपलब्धिमा अर्जेन्टिना र फ्रान्स मात्र अगाडि छन्, किनभने उनीहरूले यस अवधिमा विश्वकप र कोपा अमेरिकाको उपाधिसमेत जितेका छन् । 

शनिबार नर्वेलाई अतिरिक्त समयमा २–१ ले पराजित गर्दै सेमिफाइनलमा पुगेको इंग्ल्याण्ड अब लियोनेल मेस्सीको अर्जेन्टिनासँग भिड्ने तयारीमा छ । यदि इंग्ल्याण्ड फेरि उपाधिबाट वञ्चित भयो भने पनि एउटा कुरा स्पष्ट भइसकेको छ । यो टोली अब क्षणिक सफलताको लागि बनेको होइन, लगातार प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने बलियो टोली बनेको छ ।

इंग्ल्याण्ड फुटबलको स्वर्णिम युग

युरो १९९६ का लागि डेभिड बाडिएल, फ्र्याङ्क स्किनर र द लाइटनिङ सिड्सले तयार पारेको प्रसिद्ध गीत ‘थ्री लायन्स’ लाई इंग्ल्याण्डबाहिर धेरैले घमण्डको प्रतीकका रूपमा व्याख्या गर्ने गरेका छन् । तर वास्तवमा त्यो गीतले इंग्ल्याण्ड समर्थकहरूको दशकौँको पीडा र आशालाई प्रतिबिम्बित गर्छ । गीतको एउटा प्रसिद्ध हरफ छ, ‘इंग्ल्याण्ड इज गोना थ्रोइङ इट अबे, गोना ब्लो इट अबे ।’  

यसले समर्थकहरूको निराशाजनक अनुभवलाई झल्काउँछ । इतिहासले पनि इंग्ल्याण्ड समर्थकहरूले सधैं सफलता अपेक्षा गर्थे भन्ने कुरा पुष्टि गर्दैन । सन् १९६८ को युरोकपको सेमिफाइनलमा युगोस्लाभियासँग पराजित भएपछि इंग्ल्याण्डले फेरि कुनै ठुलो प्रतियोगिताको अन्तिम चारमा पुग्न २२ वर्ष कुर्नुपर्‍यो । त्यो अवसर सन् १९९० को विश्वकपमा आएको थियो । 

बिचको अवधिमा इंग्ल्याण्ड दुई विश्वकप र तीन युरोकपका लागि छनोटसमेत हुन सकेन । त्यसपछि फेरि युरो १९९६ को सेमिफाइनलपछि अर्को सेमिफाइनल पुग्न पनि इंग्ल्याण्डले २२ वर्ष प्रतीक्षा गर्नुपर्‍यो । त्यो अवधिमा इंग्ल्याण्ड बारम्बार निराशाजनक रूपमा प्रतियोगिताबाट बाहिरियो । 

सन् १९९८ को विश्वकपमा अर्जेन्टिनाविरुद्ध डेभिड बेकह्यामले रातो कार्ड पाएपछि टोली पराजित भयो । सन् २००६ को विश्वकप क्वार्टरफाइनलमा वेन रुनीले रातो कार्ड पाएपछि पनि इंग्ल्याण्ड बाहिरियो ।

सन् २००२ को विश्वकपमा ब्राजिलविरुद्ध रोनाल्डिन्होको चर्चित फ्रिकिक गोल रोक्न नसक्दा गोलकिपर डेभिड सीम्यान निरीह बनेका थिए । त्यसपछि त इंग्ल्याण्ड सन् २००८ को युरोकपका लागि छनोट हुनसमेत असफल रह्यो ।

रुसमा भएको विश्वकप २०१८ भन्दा अघिका ६८ वर्षमा इंग्ल्याण्ड केवल एकपटक फाइनल र तीनपटक मात्र सेमिफाइनल पुगेको थियो । तीमध्ये दुई प्रतियोगिता घरेलु मैदानमा आयोजना भएका थिए । त्यतिबेलाको चर्चित ‘गोल्डेन जेनेरेसन’ पनि क्वार्टरफाइनलभन्दा माथि जान सकेन । तर अहिले सबै कुरा बदलिएको छ ।

इंग्ल्याण्डको कुनै पनि टोलीले यति लामो समयसम्म यस्तो निरन्तर उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेको इतिहास छैन । आजका किशोर समर्थकहरूले त इंग्ल्याण्डलाई प्रायः हरेक प्रतियोगिताको अन्तिम चरणसम्म पुग्ने टोलीकै रूपमा चिन्छन् । केवल आठ वर्षको अवधिमा इंग्ल्याण्डले दुई फाइनल र दुई सेमिफाइनल खेलेको छ । 

प्रतिभा उत्पादनको इङ्ग्लिस मोडल निरन्तर सफल हुँदै

इंग्ल्याण्ड फुटबलमा आएको परिवर्तन संयोग होइन । सन् २०१३ मा फुटबल एसोसिएसन (एफए) का अध्यक्ष बनेलगत्तै ग्रेग डाइकले इङ्ग्लिस फुटबलको संरचनामाथि कडा आलोचना गरेका थिए । घरेलु प्रतिभाको अभावलाई उनले ‘गम्भीर, अत्यन्त गम्भीर समस्या’ भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका थिए । 

त्यसपछि उनले इंग्ल्याण्ड राष्ट्रिय टोलीका लागि दुई महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य तय गरे । त्यो थियो, सन् २०२० को युरोकपमा सेमिफाइनल पुग्ने । सन् २०२२ को विश्वकप जित्ने । त्यतिबेला धेरैले उनको योजना असम्भव भन्दै उपहास गरेका थिए । तर अहिले हेर्दा उनी पूर्ण रूपमा गलत थिएनन् । 

डाइकलाई थाहा थियो कि इङ्ग्लिस फुटबलको भविष्य निर्माण गर्ने दुई महत्त्वपूर्ण आधारशिला पहिले नै तयार भइसकेका थिए । पहिलो थियो एलिट प्लेयर परफर्मेन्स प्लान (ईपीपीपी) ।

सन् २०११ मा इङ्ग्लिस फुटबल लिग (ईपीएल) का क्लबहरूले करिब ३४ करोड पाउन्ड बराबरको यो दीर्घकालीन योजना स्वीकृत गरेका थिए । यसको उद्देश्य देशभरका फुटबल एकेडेमीलाई आधुनिक बनाउनु, प्रशिक्षण प्रणाली सुधार गर्नु र उत्कृष्ट युवा खेलाडी उत्पादन गर्नु थियो । दोस्रो आधारशिला थियो सेन्ट जर्जेज पार्क । 

फुटबल एसोसिएसनले सन् २००१ मै जग्गा खरिद गरे पनि यो परियोजना पूरा हुन ११ वर्ष लाग्यो । बिचमा योजना रोकियो, फेरि पुनः सुरु गरियो र अन्ततः सन् २०१२ मा सेन्ट जर्जेज पार्क इंग्ल्याण्डका सबै उमेर समूहका टोलीका लागि राष्ट्रिय प्रशिक्षण तथा विकास केन्द्रका रूपमा सञ्चालनमा आयो । इपीपीपी कुनै तत्काल नतिजा दिने कार्यक्रम थिएन ।

यो प्रशिक्षक, पूर्वाधार र दीर्घकालीन प्रतिभा विकासमा गरिएको लगानी थियो । आज इंग्ल्याण्डका युवा खेलाडीहरूले विश्वस्तरीय प्रशिक्षण मैदान, उत्कृष्ट प्रशिक्षक र आधुनिक खेल विज्ञानको सुविधा पाउँछन् । त्यसपछि उनीहरू राष्ट्रिय युवा टोलीमा पनि समानस्तरको प्रशिक्षण प्रणालीमा समावेश हुन्छन् । यद्यपि यो प्रणाली पूर्ण छैन ।

हाल इंग्ल्याण्डका विभिन्न एकेडेमीमा १२ हजारभन्दा बढी किशोर खेलाडी आबद्ध छन्, तर तीमध्ये ९१ प्रतिशतले कहिल्यै व्यावसायिक फुटबल खेल्न पाउँदैनन् । तर १५ वर्षको अवधिमा यही प्रणालीले विश्वस्तरीय प्रतिभाहरूको निरन्तर उत्पादन गरेको छ ।

आजको इंग्ल्याण्ड टोलीका प्रमुख खेलाडीहरू जुड बेलिङ्घम, डेक्लान राइस, बुकायो साका र इलियट एन्डरसन सबै यही विकास प्रणालीका उत्पादन हुन् । प्रतिभाको गहिराइ यति धेरै छ कि ट्रेन्ट अलेक्जेन्डर–आर्नोल्ड, कोल पाल्मर र फिल फोडेनजस्ता विश्वस्तरीय खेलाडीहरूलाई पनि विश्वकप टोलीबाहिर राख्न सकिन्छ । यी तीनै जना दुई वर्षअघि युरोकपको फाइनलसम्म पुगेको टोलीका सदस्य थिए ।

तैपनि प्रशिक्षक थोमस टुचेलले उनीहरूबिना नै इंग्ल्याण्डलाई विश्वकपको अन्तिम चारसम्म पुर्‍याएका छन् । यस प्रतिभा उत्पादनको शृंखला अझै रोकिएको छैन । एलेक्स स्कट, जोश किङ, इथन न्वानेरी र रियो ङुमोहा विश्वकपअघि राष्ट्रिय टोलीको प्रशिक्षण शिविरमा सहभागी भएका थिए ।

त्यसैगरी आर्सनलका १६ वर्षीय म्याक्स डाउमनले प्रिमियर लिग र च्याम्पियन्स लिगमा उमेरसम्बन्धी नयाँ कीर्तिमान बनाइसकेका छन् र निकट भविष्यमा राष्ट्रिय टोलीमा स्थान बनाउने प्रबल सम्भावना रहेको खेलाडी मानिन्छ ।

यसले इंग्ल्याण्डसँग अहिले मात्र होइन, भविष्यका लागि पनि उत्कृष्ट प्रतिभाको बलियो आधार रहेको स्पष्ट देखाउँछ ।

अब एउटा मात्र लक्ष्य बाँकीः विश्वकप ट्रफी

यो विश्वकपमा इंग्ल्याण्ड समर्थकहरूको पुरानो परिचित गीत ‘थ्री लायन्स’ केही हदसम्म ओझेलमा परेको देखिएको छ । यसपटक रंगशालामा सबैभन्दा बढी गुञ्जिएको गीत भने रेभरेन्ड एन्ड द मेकर्सको ‘साइलेन्स इज टकिङ’ हो । इंग्ल्याण्ड ब्यान्डका ‘ट्रम्पेट’वादकले सन् १९७५ को ‘लो राइडर’ गीतको चर्चित धुन बजाएपछि समर्थकहरूले त्यसमा नयाँ शब्द थपेर गाउन थालेका छन् ।

त्यसमा पुरानो र नयाँ दुवै पुस्तालाई जोड्ने सन्देश छ, ‘फुटबल इज कमिङ होम एगेन विथ थोमस टुचेल’ अर्थात् ‘थोमस टुचेलसँग फुटबल फेरि घर फर्किँदै छ ।’ खेल सकिएपछि रंगशालामा अझै पनि ‘थ्री लायन्स’ बजाइन्छ, तर अहिले ओएसिस ब्यान्डको प्रसिद्ध गीत ‘वन्डरफुल’ खेलाडी र समर्थकलाई एकताबद्ध बनाउने नयाँ गीतका रूपमा लोकप्रिय बनेको छ । ‘थ्री लायन्स’ सधैं इंग्ल्याण्ड फुटबलको इतिहासको हिस्सा रहनेछ, तर त्यसले बोकेको विगतको निराशाको भावना अब त्यति सान्दर्भिक नलाग्न थालेको छ । 

सायद इङ्ग्लिस समर्थकहरू अब विगतका असफलतालाई सम्झेर डराउनेभन्दा सफलतालाई आत्मविश्वासका साथ स्वीकार गर्न तयार भइसकेका छन् । आजको इंग्ल्याण्ड टोली अघिल्ला टोलीभन्दा धेरै आत्मविश्वासी, परिपक्व र मानसिक रूपमा बलियो देखिन्छ । 

यसको उदाहरण सह–आयोजक मेक्सिकोविरुद्धको ३–२ को जित हो । त्यो खेलमा जारेल क्वान्साह रातो कार्ड पाएपछि इंग्ल्याण्ड १० खेलाडीमा सीमित भएको थियो । विगतको इंग्ल्याण्ड भएको भए सम्भवतः बहादुरीका साथ संघर्ष गरे पनि अन्ततः प्रतियोगिताबाट बाहिरिन्थ्यो, सायद पेनाल्टी सुटआउटमा । ‘थ्री लायन्स’ गीतकै अर्को चर्चित हरफ छ, ‘इभ्रिवन सिम्स टु नो द स्कोर, दे ह्याभ सिन इट अल बिफोर ।’ अर्थात्, ‘सबैलाई परिणाम थाहा छ, किनकि उनीहरूले यस्ता दृश्य पहिले पनि धेरै पटक देखेका छन् ।’

तर यो इंग्ल्याण्ड टोली त्यस्तो होइन ।

अब स्वीकार गर्ने समय आएको छ कि इंग्ल्याण्डको स्थान विश्व फुटबलको शीर्ष टोलीहरूमाझ हो । यो स्थान इतिहासका कारण होइन, क्षमताका कारण प्राप्त भएको हो । अब प्रशिक्षक थोमस टुचेलको अगाडि अर्को ठुलो चुनौती छ । यदि उनले सेमिफाइनलमा अर्जेन्टिनालाई पराजित गर्न सके भने इंग्ल्याण्ड आफ्नो इतिहासमा दोस्रो पटक मात्र विश्वकपको फाइनल पुग्नेछ । त्यसपछि अर्को आइतबार न्यु जर्सीमा हुने फाइनलमा जे पनि सम्भव हुनेछ । 

तर अहिले इंग्ल्याण्ड पुरुष टोलीका लागि एउटा मात्र काम बाँकी छ । बारम्बार सेमिफाइनल वा फाइनल पुग्नु मात्र पर्याप्त छैन । इतिहासले अन्ततः उपाधिलाई नै सम्झन्छ । त्यसैले कप्तान ह्यारी केनले अब विश्वकप ट्रफी उचालेर यो स्वर्णिम अध्यायको अन्तिम र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पङ्क्ति लेख्न बाँकी छ । 

डेल जोनसन, फुटबल विश्लेषक (बीबीसीबाट)