१७ वर्षीय साल्भाटोरका लागि दैनिक जीवन सहज छैन । उनको तौल १७० किलोग्राम छ र सामान्य रूपमा हिँडडुल गर्नसमेत गाह्रो हुन्छ । उनी आफ्नै जुत्ताको फिता बाँध्न सक्दैनन् । उनको भेस्पा स्कुटरले उनको तौल धान्न नसक्दा एक सातामै सात पटक पाङ्ग्रा पङ्चर भयो । ‘ऊ दिनभरि केही न केही खाइरहन्छ,’ उनकी आमा आन्नाले भनिन् । 

साल्भाटोर इटालीमा मोटोपनको समस्या भोगिरहेका हजारौँ बालबालिका र किशोरमध्ये एक हुन् । विशेषगरी दक्षिणी इटालीमा यो समस्या निकै गम्भीर छ । कम्पानिया क्षेत्रका केही स्थानमा ८–९ वर्षका ४० प्रतिशतभन्दा बढी बालबालिका बढी तौल भएका छन् । नेपल्सको बाहिरी क्षेत्र पोन्तिचेली त विश्वकै बाल मोटोपनको राजधानीमध्ये एक मानिन थालेको छ । 

यो अवस्था त्यस देशका लागि निकै विडम्बनापूर्ण हो, जुन देशलाई लामो समयदेखि स्वस्थ भूमध्यसागरीय (मेडिटरेनियन) आहारको जन्मस्थल मानिँदै आएको थियो । तर अहिले भने विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ)का अनुसार इटालीका बालबालिका युरोपकै सबैभन्दा बढी मोटोपनको समस्यामा परेका बालबालिकामध्ये पर्दछन् । 

जीवन बदल्ने शल्यक्रियाको प्रतीक्षा

साल्भाटोर अहिले पोन्तिचेलीस्थित बेटानिया अस्पतालमा जीवन परिवर्तन गर्न सक्ने शल्यक्रियाको प्रतीक्षामा छन् । यहाँ विगत १५ वर्षदेखि गम्भीर मोटोपनका बिरामीको उपचार गर्दै आएकी चिकित्सक डा. सोन्या चियापेट्टाका अनुसार पहिले अधिकांश बिरामी ५० वर्षभन्दा माथिका हुन्थे । 

‘अहिले १६–१७ वर्षकै किशोरहरू यही समस्यासहित आइरहेका छन् । बिरामीको उमेर घट्दै जानु निकै चिन्ताजनक हो,’ उनी भन्छिन् । यो शल्यक्रियामा पेटको करिब ९० प्रतिशत भाग हटाइन्छ, जसले बिरामीले धेरै खाना खान नसक्ने बनाउँछ । तर साल्भाटोरको तौल अत्यधिक भएकाले अहिले शल्यक्रिया गर्न जोखिमपूर्ण ठहरिएको छ । यसकारण उनलाई पहिले भोक कम गर्ने र तौल घटाउने जीएलपी–१ औषधीय इन्जेक्सन दिइएको छ, ताकि पछि शल्यक्रिया गर्न सकियोस् । 

हराउँदै गएको मेडिटरेनियन आहार

इटालीलाई स्वस्थ खानपानको उदाहरण मानिन्थ्यो । सन् १९५० को दशकमा अमेरिकी वैज्ञानिक एन्सेल किज र उनकी पत्नी मार्गरेट कीजले दक्षिणी इटालीका मानिसहरूको खानपान र मुटुरोगको न्यून दरबिच सम्बन्ध देखाएपछि मेडिटरेनियन डाइट विश्वभर प्रसिद्ध भएको थियो । तर अहिले त्यो परम्परा हराउँदै गएको छ ।

दक्षिणी क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयको लोन्जेभिटी इन्स्टिच्युटका निर्देशक डा. वाल्टर लोङ्गोका अनुसार अहिले केवल १० प्रतिशत इटालियनले वास्तविक मेडिटरेनियन आहार अपनाउँछन् । उनले अहिलेको इटालियन खानालाई ‘पाँच पी’ भनेर व्याख्या गर्छन्– पिज्जा, पास्ता, पोटाटो (आलु), प्रोटिन, र पाने (रोटी) । 

सानै उमेरदेखि बढ्दो समस्या 

नेपल्सस्थित फेडेरिको द्वितीय विश्वविद्यालयका बालरोग विशेषज्ञ डा. रोबर्टो बेर्नी कानानीका अनुसार उनले दुई–तीन वर्षकै २५ किलोग्राम तौल भएका बालबालिकासमेत उपचार गरेका छन् । उनको भनाइमा अधिकांश अभिभावकले आफ्ना बच्चा मोटोपनको समस्यामा छन् भन्ने नै स्वीकार गर्दैनन् । ‘उनीहरू खोकी, पेट दुखाइ वा झाडापखालाको उपचार गराउन आउँछन् । तर वास्तविक समस्या त बच्चाको तौल हो भन्ने बुझ्दैनन्,’ उनी भन्छन् । 

१० वर्षीया फ्रान्चेस्काको तौल ६० किलोग्राम छ । बिहान नुटेलासहितको रोटी, खाजामा केक, दिउँसो पास्ता र बेलुका कुखुराको मासु खान्छिन् । ‘तर उसले तरकारी भने छुँदैन,’ उनकी आमा कार्मेन भन्छिन् । यद्यपि उनका अभिभावकले उनको तौललाई समस्या मानेका छैनन्, किनभने उनी जिम्नास्टिक्स र ल्याटिन नृत्य गर्छिन् । डा. कानानीका अनुसार समस्या एउटै भोजन होइन, दिनभरि धेरै क्यालोरीयुक्त खाना, चिनी मिसिएका पेय पदार्थ, कम फलफूल तथा तरकारी र गलत खानपानको निरन्तरतामा छ । 

विद्यालय पनि चुनौतीमा

धेरै इटालियन विद्यालय पुराना ऐतिहासिक भवनमा सञ्चालन भएकाले खेलकुदका लागि पर्याप्त स्थान छैन । उगो फोस्कोलो प्राथमिक विद्यालयकी शिक्षिका फ्रान्चेस्का पेक्चे भन्छिन्, ‘मेरो कक्षामा १० वर्षको करिब ६० किलोग्राम तौल भएको विद्यार्थी छ । मैले आमासँग कुरा गर्दा पनि उहाँ चिन्तित हुनुहुन्न ।’ उनका अनुसार नेपल्सको संस्कृतिमा गाला रातो र अलिक मोटा बच्चालाई स्वस्थ मान्ने सोच अझै बलियो छ । 

पोषण शिक्षा अभियान

नेपल्सका २५ विद्यालयका १७ हजारभन्दा बढी विद्यार्थीलाई पोषणसम्बन्धी शिक्षा दिने अभियान सुरु गरिएको छ । परिवारलाई पनि स्वस्थ खानपान अपनाउन सहयोग गरिनेछ । १८ वर्षीय सिरो भने जानकारी मात्र दिएर व्यवहार परिवर्तन नहुने बताउँछन् । ‘हामीलाई स्वस्थ खाना के हो भन्ने थाहा छ, तर धेरैलाई त्यसको वास्ता छैन,’ उनी भन्छन् । १९ वर्षीया कार्मेन भने आशावादी छन् । ‘आजका किशोरहरू जंक फुडमा बढी आकर्षित छन् र कम व्यायाम गर्छन् । यस्तो कार्यक्रम उपयोगी छ,’ उनी भन्छिन् । उनका अनुसार अहिले पिज्जामा समेत चिप्स, ससेज र तारेका परिकार थपेर खाने चलन बढेको छ । 

विश्वव्यापी महामारी बन्दै मोटोपन

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार अहिले विश्वभर एक अर्बभन्दा बढी मानिस मोटोपनको समस्यामा छन्, भने सन् १९९० यता बाल मोटोपन चार गुणाले बढेको छ । सन् २०२५ मा इटालीले मोटोपनलाई दीर्घकालीन, क्रमशः बढ्दै जाने र पुनः दोहोरिन सक्ने रोगका रूपमा कानुनी मान्यता दिने विश्वकै पहिलो देश बन्यो । कम्पानिया क्षेत्रमा अहिले ‘फास्टिङ–मिमिकिङ डाइट’ अर्थात् उपवासजस्तै कम क्यालोरीयुक्त भोजनको परीक्षण भइरहेको छ । यसमा ३०० बढी तौल भएका किशोरलाई प्रत्येक तीन महिनामा पाँच दिनसम्म अत्यन्त कम क्यालोरीयुक्त भोजन दिइनेछ, जसको उद्देश्य शरीरको मेटाबोलिज्म पुनः सक्रिय बनाउनु हो । 

तर सबै विज्ञ यसमा सहमत छैनन् ।

डा. कानानीका अनुसार किशोरहरूमा यस्तो कठोर खानपानले एनोरेक्सिया, खानपानसम्बन्धी मानसिक समस्या र शरीरप्रतिको असन्तुष्टि बढाउन सक्छ ।

यसैबिच, साल्भाटोर भने आगामी गर्मीयामसम्म शल्यक्रिया गराउन सफल हुने आशामा छन् । उनी वर्षौँपछि पहिलो पटक कुनै संकोचबिना पौडी खेल्ने पोसाक लगाउन चाहन्छन् । तर साल्भाटोर एक्ला होइनन् । इटालीभरि एउटा नयाँ पुस्ता त्यस्तो जीवनशैलीतर्फ बढिरहेको छ, जसले कहिल्यै इटालीलाई विश्वभर चिनाएको स्वस्थ मेडिटरेनियन खानपानबाट उनीहरूलाई क्रमशः टाढा पुर्‍याइरहेको छ । 

बीबीसीबाट