सन् २०२४ अक्टोबरको अन्तिमतिर दार्चुलाबाट सुरु भएको यात्रा उकालो–ओरालो, घुम्ती र कच्ची सडकहरूको चुनौती पार गर्दै धनगढीसम्म आइपुग्दा झन्डै २० घण्टाको समय बितिसकेको थियो । शारीरिक थकान स्पष्ट थियो, तर अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा सहभागी हुने आकांक्षाले त्यो थकानलाई मानसिक ऊर्जा र दृढतामा रूपान्तरण गर्‍यो । 

यस चरणमा मेरो प्रतिबद्धता, धैर्य र उद्देश्यप्रतिको निष्ठा व्यावहारिक परीक्षणमा थियो । यस अनुभवबाट पेसागत उन्नति र शैक्षिक योगदानको मार्ग केवल बौद्धिक तयारीमा नभई सहनशीलता र लचकतामा पनि निर्भर हुन्छ ।धनगढीमा सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालय कैलाली बहुमुखी क्याम्पसका अंग्रेजी विषयका उपप्राध्यापक डा. मनबहादुर जोरासँग भेट भएपछि यात्रा एक नयाँ आयाममा प्रवेश गर्‍यो ।

भारतको लखनऊसम्मको बस यात्रा समयको हिसाबले छोटो भए पनि यसको सांस्कृतिक महत्व गहिरो रह्यो । सीमापारको पहिलो चरणमै भाषिक, सांस्कृतिक र भौगोलिक भिन्नताले नयाँ दृष्टिकोण प्रदान गर्‍यो । लखनऊको ऐतिहासिक सम्पदा, अद्वितीय वास्तुकला र स्थानीय खानपानसँगको प्रत्यक्ष सम्पर्कले केवल यात्रुको रूपमा होइन, एक सांस्कृतिक शोधकर्ताको रूपमा पनि अनुभव समृद्ध बन्यो । यसरी यात्राको प्रारम्भिक भागले शारीरिक चुनौती, मानसिक तयारी र सांस्कृतिक अन्वेषणलाई एकैसाथ समेट्दै आगामी सम्मेलनका लागि आवश्यक दृष्टिकोण र मनोबल दुवै निर्माण गरिदियो ।

लखनऊको सांस्कृतिक आकर्षणसँगको साक्षात्कार केवल पर्यटकीय अवलोकनमा सीमित रहेन, बरु यसले गहिरो शैक्षिक र सांस्कृतिक बोधको अनुभव प्रदान गर्‍यो । बावली, ऐतिहासिक महलहरू र चटपटे सडक बजारहरूले यहाँको इतिहास र वर्तमानको अद्वितीय संगम देखाए । अदब र तहजीबको प्रत्यक्ष अनुभवले केवल सुनेका कथनलाई पुष्टि मात्र गरेन, बरु भाषिक संवेदनशीलता र सांस्कृतिक सहिष्णुताको दृष्टिकोणलाई थप प्रौढ बनायो । यसरी लखनऊको अनुभवले आगामी यात्रामा आवश्यक अन्तर–संस्कृतिक समझ र अनुकूलन क्षमताको आधार तयार गरिदियो । जसले सम्मेलनजस्तो बहुसांस्कृतिक मञ्चमा आत्मविश्वासपूर्वक सहभागिता जनाउन सहयोग पुर्‍यायो ।

रोयल ग्लोबल युनिभर्सिटीको अवलोकनले आधुनिक पूर्वाधारको भौतिक प्रभाव मात्र दिएन, यसले संस्थागत संस्कृति र शैक्षिक दृष्टिकोणबारे पनि स्पष्ट सन्देश दियो ।

लखनऊको गहिरो सांस्कृतिक छाप बोकेर गुवाहाटीतर्फको ३६ घण्टाको रेल यात्रा सुरु भयो, जुन मेरो जीवनको पहिलो लामो दूरीको रेल अनुभव थियो । साथीको साथमा लयबद्ध रेलको गति, खिड्कीबाहिर बदलिँदो भू–दृश्य र विभिन्न पृष्ठभूमिका यात्रुहरूसँगको संवादले यात्रालाई केवल यातायातको साधन नभई एक जीवन्त शैक्षिक कक्षामा रूपान्तरण गर्‍यो । गन्तव्यमा पुग्दा ‘द रोयल ग्लोबल युनिभर्सिटी’को आत्मीय र सुव्यवस्थित स्वागतले यात्रा थकानलाई तुरुन्तै उत्साहमा बदलिदियो । यस व्यवस्थापनले आयोजकको प्राज्ञिक दृष्टिकोण मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय सहभागीहरूप्रति देखाइएको सम्मान र कदरको स्तरलाई पनि उजागर गर्‍यो, जसले सम्मेलनको सफलतापूर्वक प्रारम्भको संकेत दियो ।

रोयल ग्लोबल युनिभर्सिटीको अवलोकनले आधुनिक पूर्वाधारको भौतिक प्रभाव मात्र दिएन, यसले संस्थागत संस्कृति र शैक्षिक दृष्टिकोणबारे पनि स्पष्ट सन्देश दियो । डिजिटल पुस्तकालय, खेलकुद सुविधा, प्रयोगशाला र खानपानको विविध विकल्पले विद्यार्थीहरूको बहुआयामिक विकासप्रतिको प्रतिबद्धता देखाए । 

अनुशासन, सफाइ र विद्यार्थी–केन्द्रित कार्यक्रमहरूले गुणस्तरीय शिक्षा प्रवाह गर्न आवश्यक आन्तरिक व्यवस्थापन र दृष्टिकोणको महत्वलाई प्रत्यक्ष देखाए । उपकुलपति र प्राध्यापकहरूसँगको औपचारिक बैठकले यस बुझाइलाई थप गहिरो बनायो, जहाँ गुणस्तरीय शिक्षा सुनिश्चित गर्ने रणनीति, विद्यार्थी–मैत्री वातावरण र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यका सम्भावनाबारे व्यावहारिक र सैद्धान्तिक दुवै तहमा छलफल भयो । यसले विश्वविद्यालयको शैक्षिक दृष्टिकोणलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डमा तौल्ने अवसर प्रदान गर्‍यो ।

सम्मेलनको बिचमा गरिएको गुवाहाटी र आसामका पर्यटकीय स्थलहरूको भ्रमणले शैक्षिक अनुभवलाई सांस्कृतिक र भौगोलिक ज्ञानसँग जोड्ने कार्य गर्‍यो । ब्रह्मपुत्र नदीको विशालता र जीवन्त स्वरूप, कामाख्या मन्दिरको धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्व र आसामको प्राकृतिक सौन्दर्यले स्थानीय पहिचान र सांस्कृतिक विविधताको गहिरो अनुभूति गरायो । यस्तो सांस्कृतिक सम्पर्कले शैक्षिक भ्रमणलाई मात्र सैद्धान्तिक ज्ञानमा सीमित नराखी, सहभागीको भावनात्मक र सांस्कृतिक संवेदनशीलतालाई विस्तार गर्‍यो । यसरी, शैक्षिक र सांस्कृतिक अनुभवको संयोजनले सम्मेलन सहभागितालाई अधिक समृद्ध र दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने बनायो ।

अक्टोबर २३ मा सुरु भएको ‘एक्सप्लोरिङ ल्याङ्ग्वेजेज एन्ड लिटरेचर्स फर इभल्भिङ पेडागोजिकल प्राक्टिस’ शीर्षकको सम्मेलनको पहिलो दिनले शैक्षिक दृष्टिकोणमा गहिरो बौद्धिक वातावरण सिर्जना गर्‍यो । विभिन्न देशका विज्ञहरूले अंग्रेजी भाषा शिक्षणबारे बहुआयामिक दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्दा भाषा शिक्षणमा नवीनता र सन्दर्भअनुसारको अनुकूलन अपरिहार्य भएको स्पष्ट देखियो ।

मैले प्रस्तुत गरेको एक कार्यपत्रमा नेपालका अंग्रेजी विषयका शिक्षकहरूले डिजिटल प्रविधि प्रयोग गर्दा भोगेका चुनौती र अवसरबारे फेनोमेनोलजिकल स्टडीमार्फत विश्लेषण गरिएको थियो । सहभागीहरूको सकारात्मक प्रतिक्रिया र विचार–विनिमयले यो विषय न केवल प्रासंगिक तर भविष्य–केन्द्रित रहेको प्रमाणित गर्‍यो । जसले शिक्षण–अध्ययन प्रक्रियामा डिजिटल क्षमताको मूल्य थप बलियो बनायो ।

यस सम्मेलनमा कार्यपत्र प्रस्तुतिसँगै मैले एक सत्रको अध्यक्षता गर्ने अवसर प्राप्त गर्नु अर्को महत्त्वपूर्ण अनुभव बन्यो । 

सम्मेलनले सहभागीहरूलाई डिजिटल शिक्षण, बहुभाषिक शिक्षा र नवीन मूल्याङ्कन विधिहरूमा गहिरो ज्ञान प्रदान गर्नुका साथै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चलिरहेका शैक्षिक प्रवृत्तिहरू बुझ्ने अवसर पनि दिलायो । विभिन्न देशका अनुसन्धानकर्तासँगको अन्तरक्रियाले सिद्धान्त र व्यवहारबीचको अन्तरलाई स्पष्ट पार्दै नयाँ शैक्षिक दृष्टिकोणहरू अंगीकार गर्न प्रेरणा जगायो । यससँगै आफ्नै अनुसन्धानलाई प्रस्तुत गर्ने अवसरले नेपाली ईएलटी परिप्रेक्ष्यलाई विश्वव्यापी विमर्शमा ल्याउँदै सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालयको समेत शैक्षिक प्रतिष्ठा वृद्धि गरेको महसुस भयो । 

यसै क्रममा सोनापुर कलेजको स्थलगत अवलोकनले शैक्षिक गुणस्तर र संस्थागत व्यवस्थापनका प्रभावकारी अभ्यासहरू बुझ्ने अवसर प्रदान गर्‍यो । यहाँको पूर्वाधार र शैक्षिक कार्यक्रमहरूको सुव्यवस्थित संरचनाले गुणस्तरीय शिक्षा प्रवाहमा आवश्यक भौतिक तथा शैक्षिक पूर्वाधारको महत्त्व देखायो । प्राचार्यसँगको बैठकबाट प्राप्त व्यावहारिक सुझावहरूले नेपाली उच्च शिक्षा प्रणालीमा सुधारका लागि सम्भावित उपायको पहिचान गरायो । 

कार्यक्रम सम्पन्न भएपछि सोही मार्ग हुँदै गरिएको लामो फिर्ती यात्राले शारीरिक थकान त ल्यायो, तर त्यसैसँगै यसले बोकिएका अनुभव, सिकाइ र स्मृतिहरूले यात्रालाई सार्थक र स्मरणीय बनायो । यात्रा केवल स्थानान्तरणको प्रक्रिया नभई, विगतका केही दिनमा प्राप्त भएका ज्ञान, अन्तरक्रिया र अवलोकनहरूको पुनर्समीक्षा गर्ने अवसर पनि बन्यो । 

(साउद सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालय अन्तर्गतको दार्चुला बहुमुखी क्याम्पसका सहप्राध्यापक हुन् ।)