क्याम्पस जीवन केवल पढाइ, लेखाइको माध्यम मात्र होइन; यो विद्यार्थीको सामाजिक चेतना, नेतृत्व क्षमता, निर्णय गर्ने योग्यता र जिम्मेवारी बोधको अभिवृद्धि गर्ने निर्णायक चरण हो। यहाँ विद्यार्थीले आफ्नो अधिकार, कक्षा व्यवस्थापन, पुस्तकालय, प्रयोगशाला, स्वास्थ्य सुविधा, छात्रवृत्ति र समग्र क्याम्पस वातावरणसँग सम्बन्धित नीतिहरू बुझ्न र त्यसमा सक्रिय भूमिका लिन सिक्छन्। यही कारणले क्याम्पसमा राजनीति केवल शक्ति र पदको साधन नभई नेतृत्व अभ्यासको प्लेटफर्म हो।

सही विद्यार्थी राजनीतिले क्याम्पसको वातावरण सुधार्न सक्ने क्षमता राख्छ। विद्यार्थीले उठाएका मागहरूले पुस्तकालय, प्रयोगशाला र स्वास्थ्य सुविधामा सुधार ल्याउन सक्छ। उदाहरणका लागि काठमाडौँका ठुला सरकारी क्याम्पस जस्तै त्रिचन्द्र, अस्कल, पद्मकन्या शङ्करदेव र अन्य कयौँ क्याम्पसहरूमा  विगतमा विद्यार्थीहरूको सक्रियताले समय–समयमा सुधारको सम्भावना देखाएको छ। तर विडम्बना के छ भने, यस्ता अवसरहरू सही दिशामा प्रयोग भएका छैनन्।

अहिलेका विद्यार्थी सङ्गठन प्रायः आफ्ना पार्टीको केही नेताहरूका कठपुतली बनेका छन्। उनीहरूको गतिविधि धेरैजसो व्यक्तिगत फाइदा, शक्ति संरचना र पार्टी निर्देशनमा केन्द्रित छ। वास्तविक आवश्यकता, जस्तै क्याम्पसमा स्रोतको अभाव, सुविधाको गुणस्तर, पारदर्शिता र विद्यार्थी अधिकारको संरक्षण, प्रायः नजरअन्दाज भइरहेको छ। यसले गर्दा सुधारको गति सुस्त भएको छ, र केही अवस्थामा विद्यमान व्यवस्था अझ जटिल र असमान बनेको छ। विद्यार्थीका मुद्दा केवल नजिकैका संरचनात्मक विवाद, पद–सत्ता र पार्टीगत रणनीतिमा हराइरहेका छन्।

यद्यपि, यसले अर्थ नहुनु कि विद्यार्थी राजनीतिले प्रभावकारी भूमिका खेल्न सक्दैन। बरु, वर्तमान परिस्थितिले स्पष्ट देखाउँछ कि अबको पुस्ताले सचेत, जिम्मेवार र उद्देश्य–केन्द्रित राजनीति गर्नुपर्छ।

वास्तवमा, क्याम्पस राजनीति केवल पद र शक्ति लिनको लागि होइन। असली लडाइँ भनेको असमानता, अन्याय र भ्रष्टाचारको विरुद्धमा उठ्ने हो। जब विद्यार्थी सङ्घ केवल पार्टी निर्देश र व्यक्तिगत स्वार्थमा व्यस्त हुन्छन्, तब उनीहरूले क्याम्पसका वास्तविक मुद्दालाई सम्बोधन गर्न सक्दैनन्। यदि यही अवस्था जारी रह्यो भने, विद्यार्थी सङ्गठन भविष्यमा केवल क्याम्पसका भवनका नेता बन्नेछन्, तर विद्यार्थीका वास्तविक नेता कहिल्यै बन्न सक्दैनन्।

यद्यपि, यसले अर्थ नहुनु कि विद्यार्थी राजनीतिले प्रभावकारी भूमिका खेल्न सक्दैन। बरु, वर्तमान परिस्थितिले स्पष्ट देखाउँछ कि अबको पुस्ताले सचेत, जिम्मेवार र उद्देश्य–केन्द्रित राजनीति गर्नुपर्छ। विद्यार्थीले सत्ता र पदको लागि मात्र लड्नु हुँदैन; उनीहरूले असमानता, अन्याय र पारदर्शिताको अभावको विरुद्धमा सक्रिय भएर उठ्नुपर्छ। यही अभ्यासले मात्र क्याम्पसमा सुधार सम्भव बनाउँछ—पुस्तकालय, प्रयोगशाला, स्वास्थ्य सुविधा, कक्षा व्यवस्थापन, छात्रवृत्ति वितरण र लैङ्गिक समानतामा सुधार ल्याउन सक्छ।

आजका विद्यार्थी केवल शक्ति र पदका लागि लड्ने होइनन्; उनीहरूले सामाजिक चेतना, नेतृत्व र जिम्मेवारीको अभ्यास प्रदर्शन गर्नुपर्छ। यदि विद्यार्थी सचेत भएर कदम चाल्छन् भने मात्र क्याम्पस सुधार सम्भव हुन्छ, विद्यार्थी अधिकार सुनिश्चित हुन्छ, र समग्र विद्यार्थी समुदायको आवाजलाई शक्ति मिल्छ। यही अभ्यासले विद्यार्थीलाई भविष्यका समाज र राष्ट्रको उत्तरदायी नागरिकका रूपमा तयार गर्छ।

अन्ततः, क्याम्पस राजनीति केवल सत्ता वा पार्टीगत संरचना होइन; यो नेतृत्व, जिम्मेवारी र परिवर्तनको अभ्यास हो। यदि विद्यार्थी सक्रिय, सचेत र उत्तरदायी भए, भ्रष्टाचार, असमानता र अन्यायको विरुद्धमा उठे भने, उनीहरू केवल पद र शक्ति लिन पुग्ने नेतृत्व होइन, वास्तविक परिवर्तनका निर्माता बन्नेछन्। यही अवसर, चुनौती र जिम्मेवारी आजको विद्यार्थीको काँधमा छ, र यही क्षणले भविष्यका समाज र राष्ट्रको ढाँचा तय गर्नेछ।

प्रजिना दर्नाल अखिल (समाजवादी) की केन्द्रीय सदस्य हुन् ।