वासिङ्टन डिसी । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो देशसँग प्रमुख हतियारहरूको लगभग असीमित आपूर्ति रहेको दाबी गरेका छन्। उता, इरानको रक्षा मन्त्रालयले अमेरिकाले सोचेभन्दा लामो समयसम्म शत्रुको सामना गर्ने क्षमता आफूसँग रहेको बताएको छ।

हतियारको भण्डार र आपूर्तिले मात्र यो द्वन्द्वको नतिजा तय गर्ने छैन, जस्तो कि युक्रेन लामो समयदेखि रुसको तुलनामा सेनाको सङ्ख्या र हतियार दुवैमा पछि परेको छ, तर यो पक्कै पनि एउटा महत्त्वपूर्ण कारक हो।

सुरुदेखि नै सैन्य कारबाहीको तीव्रता उच्च रहेको छ। दुवै पक्षले हतियार उत्पादन हुने दरभन्दा छिटो यसको खपत गरिरहेका छन्। तेल अव्यवस्थित इन्स्टिच्युट फर नेशनल सेक्युरिटी स्टडिज (आईएनएसएस) को अनुमान अनुसार अमेरिका र इजरायलले पहिले नै २,००० भन्दा बढी आक्रमण गरिसकेका छन्, जसमा प्रत्येकमा बहु-हतियार/गोलाबारुद प्रयोग भएका छन्।

आईएनएसएसका अनुसार इरानले ५७१ वटा क्षेप्यास्त्र र १,३९१ वटा ड्रोन प्रहार गरिसकेको छ। तीमध्ये धेरैलाई आकाशमै नष्ट गरिएको हुनुपर्छ। युद्ध जति लम्बियो, दुवै पक्षलाई यो स्तरको लडाइँ कायम राख्न त्यति नै गाह्रो हुँदै जानेछ।

• इरानको अवस्था

पश्चिमी अधिकारीहरूका अनुसार इरानले प्रहार गर्ने क्षेप्यास्त्रको सङ्ख्यामा कमी आइसकेको छ । युद्धको पहिलो दिन सयौँको सङ्ख्यामा प्रहार भएकोमा अहिले यो दर्जनौँमा झरेको छ।

युद्धअघि इरानसँग २,००० भन्दा बढी छोटो दुरीका ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्रहरूको भण्डार रहेको अनुमान गरिएको थियो। कुनै पनि सेनाले आफूसँग कति हतियार छ भन्ने यकिन तथ्याङ्क सार्वजनिक गर्दैनन्, किनकि शत्रुलाई अनभिज्ञ राख्न यस्ता तथ्याङ्कहरू गोप्य राखिन्छन्।

अमेरिकाका शीर्ष कमाण्डर जनरल ड्यान केनले बुधबार शनिबार लडाइँको पहिलो दिनको तुलनामा इरानको ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र प्रहारमा ८६% ले कमी आएको बताए। अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्ड (सेन्टकम) ले पछिल्लो २४ घण्टामा मात्रै २३ प्रतिशतले कमी आएको जनाएको छ।

युद्धअघि इरानले हजारौँको सङ्ख्यामा शाहेद आत्मघाती (वान-वे) ड्रोनको ठुलो मात्रामा उत्पादन गरेको विश्वास गरिन्थ्यो। उसले यो प्रविधि रुसलाई पनि निर्यात गरेको छ जसले युक्रेनमा विनाशकारी प्रभाव पार्न शाहेदको आफ्नै संस्करण प्रयोग गरिरहेको छ। अमेरिकाले समेत यसको डिजाइन हुबहु उतारेको छ।

तर जनरल केनका अनुसार द्वन्द्वको पहिलो दिनदेखि इरानको ड्रोन प्रहार ७३% ले घटेको छ। इरानलाई सैन्य कारबाहीको उच्च गति कायम राख्न सङ्घर्ष गरिरहेको देखिन्छ।

यो नाटकीय गिरावट आफ्नो हतियार भण्डार जोगाउने इरानी प्रयास पनि हुन सक्छ तर उत्पादनलाई निरन्तरता दिन उसलाई झनै कठिन हुनेछ।

अमेरिकी र इजरायली लडाकु विमानहरूले अहिले इरानमाथि हवाई सर्वोच्चता कायम गरेका छन्। इरानका अधिकांश हवाई रक्षा प्रणाली नष्ट भइसकेका छन्। अब ऊसँग भरपर्दो वायुसेना छैन। सेन्टकमका अनुसार युद्धको अर्को चरण इरानका क्षेप्यास्त्र र ड्रोन लन्चरहरू, हतियार भण्डारहरू खोज्ने र तिनलाई उत्पादन गर्ने कारखानाहरू नष्ट गर्नमा केन्द्रित हुनेछ।

अब अमेरिका र इजरायललाई इरानको लड्ने क्षमता कमजोर पार्न सजिलो हुन सक्छ। तर यसका सबै हतियार भण्डार नष्ट गर्न भने गाह्रो हुनेछ। इरान फ्रान्सभन्दा तीन गुणा ठुलो देश हो। हतियारहरू अझै पनि हवाई आक्रमणबाट लुकाउन सकिन्छ।

हालैको इतिहासले हवाई मार्गबाट लडिने युद्धका सीमितताहरू पनि देखाउँछ। इजरायली सेनाले तीन वर्षभन्दा बढीको सघन बमबारीपछि पनि गाजामा हमासलाई पूर्ण रूपमा नष्ट गर्न सकेको छैन। यमनका हुथी विद्रोहीहरू अमेरिकाको वर्षौँ लामो बमबारी अभियानबाट बचेका छन् र उनीहरूका केही हतियारहरू पनि बचेका छन्।

• अमेरिकाको अवस्था

अमेरिका अझै पनि विश्वको सबैभन्दा शक्तिशाली सैन्य राष्ट्र हो। यसको परम्परागत हतियार भण्डार अन्य कुनै पनि देशको भन्दा ठुलो छ।

तर अमेरिकी सेना अझै पनि ठुलो मात्रामा महँगा प्रिसिजन-गाइडेड हतियारहरूमा निर्भर छ, जुन सीमित मात्रामा मात्र उत्पादन हुन्छन्। राष्ट्रपति ट्रम्पले हतियार उत्पादनलाई गति दिन यसै साताको अन्त्यमा हतियार उत्पादक कम्पनीसँग बैठक बोलाएको बताइएको छ। यो अमेरिकाको स्रोतसाधनमा पनि दबाब पर्न सक्ने सङ्केत हो।

अमेरिकाले अहिले इरानको नजिकैबाट आक्रमण गर्न पाउने तुलनात्मक स्वतन्त्रता पाएकाले केही दबाब भने कम भएको हुन सक्छ।

जनरल केनले भने कि अमेरिका स्ट्यान्ड-अफ हतियारहरू (टोमाहक क्रुज मिसाइल जस्ता महँगा र अत्याधुनिक लामो दुरीका हतियारहरू) को प्रयोगबाट अघि बढिसकेको छ। अमेरिकी वायुसेनाले अब निसानामाथि सिधै खसाल्न सकिने जेड्याएम बम जस्ता कम महँगा स्ट्यान्ड-इन हतियारहरू प्रयोग गरिरहेको छ।

वासिङ्टनस्थित सेन्टर फर स्ट्र्याटेजिक एण्ड इन्टरनेशनल स्टडिज (सीएसआईएस) का पूर्व अमेरिकी मरिन कर्णेल मार्क क्यान्सियन भन्छन्, टाढाबाट गरिएको प्रारम्भिक आक्रमणपछि अमेरिकाले अब कम महँगा क्षेप्यास्त्र र बम प्रयोग गर्न सक्छ।

उनी भन्छन्, अमेरिकाले यो स्तरको लडाइँ लगभग अनिश्चित कालसम्म जारी राख्न सक्छ। युद्ध जति लामो हुन्छ, लक्ष्यहरूको सूची पनि त्यति नै सानो हुँदै जान्छ, जसको अर्थ सैन्य कारबाहीको गति बिस्तारै कम हुँदै जानु हो।

• हवाई रक्षा प्रणालीको चुनौती

मार्क क्यान्सियन भन्छन्, ‘अमेरिकासँग हजारौँ जेड्याएम बमहरू छन् तर महँगा हवाई रक्षा प्रणालीहरूको आपूर्ति भने कम छ। द्वन्द्वको प्रारम्भिक चरणहरूमा, इरानी जवाफी हमलाको खतरालाई निस्तेज पार्न ती प्रणालीहरू अत्यावश्यक थिए।’

प्याट्रियट क्षेप्यास्त्रहरूको माग उच्च छ, अमेरिका मात्र होइन, यसका अरब सहयोगी राष्ट्र र युक्रेनबाट पनि। प्रत्येक इन्टरसेप्टर क्षेप्यास्त्रको मूल्य ४० लाख डलर भन्दा बढी पर्छ र अमेरिकाले हाल वर्षमा करिब ७०० वटा मात्र उत्पादन गर्ने विश्वास गरिन्छ। यदि इरानले अझै पनि ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र प्रहार गर्न सक्यो भने, यसले अमेरिकाको यो सीमित भण्डारलाई रित्याउनेछ।

सीएसआईएस विज्ञ क्यान्सियनको अनुमान छ कि अमेरिकासँग करिब १,६०० प्याट्रियट क्षेप्यास्त्रको भण्डार हुन सक्छ, जुन पछिल्ला दिनहरूमा निकै घटिसकेको हुनुपर्छ। अमेरिकाले हावाबाट जमिनमा गरिने युद्धलाई लामो समयसम्म जारी राख्न सक्ने भए पनि, हवाई रक्षा प्रणालीको युद्ध भने अलि अनिश्चित रहेको उनको भनाइ छ।

‘यदि राष्ट्रपति ट्रम्प प्याट्रियट क्षेप्यास्त्रहरूको सङ्ख्या घटाउन तयार छन् भने, मलाई लाग्छ हामी इरानीहरूभन्दा धेरै समय टिक्न सक्छौँ, तर यसले सम्भावित प्रशान्त क्षेत्रको द्वन्द्वमा जोखिम निम्त्याउने मूल्य भने चुकाउनुपर्नेछ,’ क्यान्सियनले भने।

ट्रम्पले यसै साता अमेरिकी रक्षा कम्पनीहरूसँग भेटघाट गर्न लागेको कुराले हतियारको भण्डारबारे केही चिन्ता रहेको सङ्केत गर्छ। तर अमेरिकी रक्षामन्त्री पिट हेगसेथले जोड दिँदै भनेका छन्, ‘इरान हामीभन्दा बढी समय टिक्न सक्दैन।’ यस कुरामा उनी सायद सही छन्।