काठमाडौँ । उत्कृष्ट गोल, रोमाञ्चक पुनरागमन र अन्तिम मिनेटको नाटकीयता लगायतका कारण यो पटकको फिफा विश्वकपले फुटबल समर्थकलाई रोमाञ्चकता दिएको छ ।

भर्खर क्वार्टरफाइनल चरण सुरु भएको छ र प्रतियोगितामा अब केवल ८ खेल मात्र बाँकी छन् । पहिलो पटक ४८ राष्ट्र सहभागी भएको र क्यानडा, मेक्सिको तथा संयुक्त राज्य अमेरिकामा संयुक्त रूपमा आयोजना गरिएको यो विश्वकप आकारका हिसाबले अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठुलो हो । तर के यो इतिहासकै उत्कृष्ट विश्वकप पनि हो ?

यसको उत्तर व्यक्तिगत धारणा अनुसार फरक हुन सक्छ । कसैका लागि पहिलो पटक हेरेको विश्वकप नै उत्कृष्ट हुन सक्छ भने कसैका लागि आफ्नो देशको सफलताले प्रतियोगिताको मूल्य निर्धारण गर्छ । तर तथ्याङ्कले भने यो विश्वकपलाई उत्कृष्टमध्ये एक भएको सङ्केत गरिरहेका छन् ।

गोलको वर्षा

हालसम्म सम्पन्न ९६ खेलमा २८० गोल भएका छन्, अर्थात् प्रति खेल औसत २.९२ गोल । यो सन् १९७० को मेक्सिको विश्वकपपछि सबैभन्दा उच्च औसत हो, जहाँ प्रति खेल २.९७ गोल भएको थियो । तुलनात्मक रूपमा हेर्दा कतार (२०२२)मा २.६९ गोल प्रति खेल, रुस (२०१८)मा २.६४ गोल प्रति खेल, ब्राजिल (२०१४)मा २.६७ गोल प्रति खेल र दक्षिण अफ्रिका (२०१०)मा २.२७ गोल प्रति खेल भएका थिए ।

जर्मनीले कुरासाओलाई ७–१ ले हराएको खेल सबैभन्दा धेरै गोल भएको खेल बनेको छ । यसबाहेक सात खेलमा ६–६ गोल र १३ खेलमा पाँच–पाँच गोल भएका छन् ।

कुल गोलमध्ये ७४.६ प्रतिशत गोल खुला खेलबाट आएका छन्, जुन विश्वकप इतिहासकै उच्च अनुपातमध्ये एक हो । पेनाल्टीबाट केवल ५ प्रतिशत गोल भएका छन्, जुन अहिलेसम्मकै न्यूनतम हो ।

अन्तिम मिनेटको रोमाञ्चक नतिजा

यो विश्वकपको अर्को विशेषता अन्तिम समयमा भएका निर्णायक गोल हुन् । २४ वटा नकआउट खेलमध्ये आठ खेलमा विजयी गोल ८५औँ मिनेटपछि भएको छ । अर्जेन्टिनाले केप भर्डेलाई अतिरिक्त समयमा हरायो भने चार खेल पेनाल्टी सुटआउटसम्म पुगे ।

इजिप्टविरुद्ध एन्जो फर्नान्डेजले गरेको विजयी गोल प्रतियोगिताको १०औँ ९०औँ मिनेटको विजयी गोल बनेको छ, जुन विश्वकपको नयाँ कीर्तिमान हो ।

जुलाई महिनामै बेल्जियम, अर्जेन्टिना र इङ्गल्यान्डले क्रमशः सेनेगल, इजिप्ट र मेक्सिकोलाई ३–२ ले हराएका खेलहरू विश्वकपका क्लासिक खेलका रूपमा हेरिएका छन् ।

बेल्जियम र अर्जेन्टिनाले दुई गोलले पछि परेको अवस्था उल्टाएर जित निकाले । सन् १९७० यता एउटै विश्वकपमा यस्तो घटना दुई पटकभन्दा बढी भएको पहिलो अवसर हो ।

इङ्गल्यान्डले भने जारेल क्वान्साह रातो कार्ड पाएपछि १० खेलाडीमा ४० मिनेट खेल्दै मेक्सिकोको प्रतिष्ठित अज्टेका स्टेडियममा कठिन जित निकाल्यो ।

यद्यपि प्रतियोगितामा आठ गोलरहित बराबरी पनि भएका छन्, जुन विश्वकप इतिहासकै सबैभन्दा धेरै हो । तर धेरैको बुझाइमा यसले टोलीहरूबीचको प्रतिस्पर्धात्मक सन्तुलनलाई पनि देखाउँछ ।

दर्शक र स्टार खेलाडी दुवै चम्किए

प्रतियोगिताअघि महँगा टिकट, लामो यात्रा र खाली रङ्गशालाको चिन्ता व्यक्त गरिएको थियो । तर वास्तविकता फरक देखियो ।

फिफाका अनुसार उपलब्ध सिटमध्ये ९९.७ प्रतिशत भरिएका छन् । समूह चरणमा मात्रै ४४ लाखभन्दा बढी दर्शकले खेल हेरे भने पहिलो दुई नकआउट चरणपछि यो सङ्ख्या ६२ लाख नाघेको छ ।

हालसम्म प्रति खेल औसत ६५ हजारभन्दा बढी दर्शक उपस्थित भएका छन् । यो सन् १९९४ को अमेरिकामा भएको विश्वकपपछि दोस्रो उच्च उपस्थिति हो ।मैदानमा पनि ठुला स्टार खेलाडीले निराश पारेका छैनन् ।

गोल्डेन बुटको दौड रोमाञ्चक बनेको छ । लियोनेल मेस्सी आठ गोलसहित शीर्ष स्थानमा छन् । किलियन एमबाप्पे र एर्लिङ हालान्ड सात–सात गोलका साथ पछ्याइरहेका छन् भने ह्यारी केनले छ गोल गरेका छन् ।

विश्वकप इतिहासमा पहिलो पटक एउटै संस्करणमा तीन खेलाडीले सात वा सोभन्दा बढी गोल गरेका छन् ।

साना टोलीको ठुलो प्रभाव

४८ टोली भएपछि एकतर्फी खेल बढ्ने अनुमान गरिएको थियो । तर साना राष्ट्रहरूले प्रतियोगितालाई झन् रोचक बनाएका छन् । सबैभन्दा सानो सहभागी राष्ट्र कुरासाओले जर्मनीसँग ७–१ ले पराजित भएपछि इक्वेडरसँग बराबरी खेल्यो ।

कतारले क्यानडासँग ६–० ले हार्दा स्विट्जरल्यान्डसँग १–१ को बराबरी निकाल्यो । सबैभन्दा प्रेरणादायी कथा भने केप भर्डेको रह्यो । ४० वर्षीय गोलरक्षक भोजिन्हाको नेतृत्वमा उसले स्पेन, उरुग्वे र साउदी अरेबियासँग बराबरी खेल्दै अन्तिम ३२ मा स्थान बनायो । त्यसपछि उसले अर्जेन्टिनालाई अतिरिक्त समयसम्म संघर्ष गराउँदै अन्ततः ३–२ ले पराजित भयो ।

विवाद पनि कम भएन

प्रतियोगिताको सफलतासँगै विवादहरू पनि उस्तै रहे । महँगा टिकट, होटल र यातायात खर्चले धेरै समर्थकलाई आर्थिक दबाबमा पारेको छ । 

वर्षा वा वातानुकूलित रङ्गशालामा समेत दिइने हाइड्रेसन ब्रेकको आलोचना भएको छ ।

लामो प्रतियोगिताले खेलाडीको थकानबारे पनि प्रश्न उठाएको छ । जुन ११ देखि सुरु भएको प्रतियोगिता जुलाई १९ मा मात्रै सकिने भएकाले अधिकांश दिन खेल हुँदै आएका छन् । रेफ्रीको निर्णयमाथि पनि बारम्बार प्रश्न उठेको छ ।

सबैभन्दा ठुलो विवाद अमेरिकी स्ट्राइकर फोलारिन बालोगुनको रातो कार्ड निलम्बनसँग सम्बन्धित रह्यो । बोस्निया–हर्जेगोभिनाविरुद्ध रातो कार्ड पाए पनि फिफाले अनुशासन संहिताको व्यवस्था प्रयोग गर्दै उनको एक खेलको प्रतिबन्ध स्थगित गरिदियो ।

यस निर्णयको यूईएफए, बेल्जियम तथा इङ्गल्यान्डका प्रशिक्षक थोमस टुहेललगायतले आलोचना गरेका थिए । 

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले समेत फिफा अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनोसँग यस विषयमा छलफल गरेको पुष्टि गरेका थिए, जसले राजनीतिक हस्तक्षेपको बहसलाई थप चर्कायो ।

इतिहासकै उत्कृष्ट विश्वकप बन्ने सम्भावना

यी सबै विवादका बाबजुद फिफाका लागि यो प्रतियोगिता ठुलो सफलताका रूपमा देखिएको छ । भरिभराउ रङ्गशाला, उत्कृष्ट वातावरण, विश्वभरका समर्थकको उत्साह र रोमाञ्चक खेलहरूले प्रतियोगितालाई विशेष बनाएका छन् ।

तर कुनै पनि विश्वकपको अन्तिम मूल्याङ्कन प्रायः अन्तिम केही खेलले निर्धारण गर्छ । इटाली १९९० र अमेरिका १९९४ का कमजोर फाइनलले ती प्रतियोगिताको चमक घटाएको थियो भने कतार २०२२ को ऐतिहासिक फाइनलले त्यस विश्वकपलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याएको थियो ।

यसपटक विश्व वरीयताका शीर्ष चार टोली (अर्जेन्टिना, स्पेन, फ्रान्स र इङ्ग्ल्यान्ड) सबै अझै प्रतिस्पर्धामा छन् र फरक–फरक क्वार्टरफाइनलमा छन् । यदि बाँकी खेलहरू पनि अहिलेसम्मकै जत्तिकै रोमाञ्चक भए भने सन् २०२६ को विश्वकप इतिहासकै उत्कृष्ट विश्वकपका रूपमा स्थापित हुन सक्ने सम्भावना निकै बलियो देखिन्छ ।

बीबीसीबाट