यो मैदान उनको सबैभन्दा ठुलो जित र सबैभन्दा पीडादायी हार दुवैको साक्षी बनेको छ। तर, दक्षिण अफ्रिकी अलराउन्डर आफ्नो हतियार भण्डारमा नयाँ हतियारहरू थपेर यहाँ फर्किएका छन्।

कोलकाता । मार्को यानसेनका उत्कृष्ट र सबैभन्दा खराब क्रिकेटिङ सम्झनाहरू एउटै ठाउँमा बनेका हुन्, कोलकाता, भारत।

यसको सुखद सुरुवात तीन महिनाअघि भएको थियो। इडेन गार्डेन्समा उनले यस्तो कुरा सिके, जसको प्रयोग गरेर उनले गुवाहाटीमा सानदार अलराउन्ड प्रदर्शन गरे। फलस्वरुप, दक्षिण अफ्रिकाले २५ वर्षपछि पहिलोपटक भारतमा टेस्ट शृङ्खला जित्न सफल भयो। यसको अर्थ, यानसेन आफैँ टोलीमा नपर्दासम्म दक्षिण अफ्रिकी टेस्ट टोलीले भारतमा जितेको कुनै सम्झना उनको जीवनकालमा थिएन।

नयाँ कुरा सिक्ने र प्रयोग गर्ने उनको चाहनाकै कारण उनी त्यस शृङ्खलाको प्रमुख तीव्र गतिका बलर बने र टोलीको सफलतामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। दक्षिण अफ्रिका टी-२० विश्वकपको सेमिफाइनलमा पुगेको पक्का भएपछि नयाँ दिल्लीमा यानसेनले भने, ‘पहिलो टेस्ट खेलमा (कोलकातामा), मैले जसप्रित बुमराहलाई हेरेँ। उनको विकेटको रिप्ले हेरेँ र उनको हातबाट निस्किँदा बलमा निकै धेरै घुमाइ भएको पाएँ। त्यसपछि मैले पनि उनीजस्तै गर्ने प्रयास गरेँ।’

यो पनि

क्याप्टेन मिच: बलिङमा कन्जुस, ब्याटिङमा आक्रामक

उनले अगाडि थपे, ‘वार्म-अपमा मैले त्यसको अभ्यास गरेँ र केही परिवर्तन भइरहेको महसुस गरेँ। बलले पिचमा छोएपछि तीव्र गतिमा मुभमेन्ट लिइरहेको थियो। त्यसपछि मैले खेलमा पनि त्यही प्रयास गरेँ र छिट्टै दुई विकेट लिएँ। म त्यही रणनीतिमा अडिग रहेँ र अगाडि बढेँ।’

गुवाहाटीको पहिलो इनिङ्समा उनले ४८ रन दिएर ६ विकेट लिए। यद्यपि, त्यो सफलता उनले आफूलाई सबैभन्दा खुसी दिने काम, रन बनाएपछि प्राप्त गरेका थिए। शतकभन्दा मात्र सात रनले चुकेका यानसेनले सेनुरन मुथुसामीसँग आठौँ विकेटका लागि ९७ रनको साझेदारी गर्दै दक्षिण अफ्रिकालाई ४८९ रनको विशाल योगफलसम्म पुर्‍याएका थिए। 

उनको बलिङले भन्दा पनि त्यही ब्याटिङ इनिङ्सले भारतमा उनले कति राम्रो प्रदर्शन गर्न सक्छन् भन्ने उनको सोचाइलाई पूर्ण रूपमा बदलिदियो। ‘त्यसअघि ममा विश्वास थिएन। ममा खासै आत्मविश्वास थिएन। मसँग भएको एउटै कुरा भनेको मानसिक बल र मैदानमा गएर रन बनाउने र टोलीका लागि टेस्ट म्याच जित्ने इच्छाशक्ति मात्र थियो,’ उनी भन्छन्।

सन् २०२३ मा कोलकातामा परिस्थिति निकै खराब बनेपछि उनले आफ्नो यही मानसिक बलमा काम गरिरहेका थिए। एकदिवसीय विश्वकपको पावरप्लेमा उत्कृष्ट बलिङ गरिरहेका यानसेन भारतविरुद्ध भने नराम्ररी चुटिएका थिए, र उनी त्यो यथार्थबाट भाग्न चाहँदैनन्। 

उनले ९.४ ओभरमा ९४ रन खर्चिएका थिए भने ७ वटा वाइड र एउटा नो-बल फ्याँकेका थिए। सोही मैदानमा सेमिफाइनल खेल्दा पनि उनी लयमा फर्किन सकेनन्। अष्ट्रेलियाविरुद्धको उक्त खेलमा उनले ४.२ ओभरमा ३५ रन दिएर कुनै विकेट लिन सकेनन् र उनलाई चाँडै बलिङ आक्रमणबाट हटाइएको थियो।

सात महिनापछि, सन् २०२४ को टी-२० विश्वकपमा, जुन यानसेनका लागि सामान्य नै रह्यो, सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण समयमा उनले अर्को खराब सपनाको सामना गर्नुपर्‍यो। फाइनलमा उनी दक्षिण अफ्रिकाका सबैभन्दा महँगा बलर साबित भए, जहाँ उनले चार ओभरमा ४९ रन खर्चिए। उनी भन्छन्, ‘त्यहाँ मेरो खेल खराब रह्यो। सायद मैले आफ्नो क्षमताको ७० प्रतिशत मात्र बलिङ गरेँ।’

दक्षिण अफ्रिका अहिले अर्को सेमिफाइनलको संघारमा छ, तर यानसेन आफू अहिले पूर्ण रूपमा परिवर्तन भइसकेको र त्यो देखाउने बुद्धिमत्ता आफूसँग भएको दाबी गर्छन्। ‘कौशलको दृष्टिकोणबाट भन्नुपर्दा, म अहिले बढी आत्मविश्वासी छु र मसँग एउटा अतिरिक्त स्लो बल पनि छ। ब्याटिङको कुरा गर्दा, डेथ ओभरहरूमा कसरी ब्याटिङ गर्ने भन्नेमा म स्पष्ट छु। र मानसिक रूपमा, म निकै शान्त छु,’ उनले भने, ‘आत्मविश्वास, धरातलमा रहनु, धेरै टाढाको नसोच्नु– यी मेरा लागि ठूला कुरा हुन्। साथै, मेरो डर र घबराहटलाई नियन्त्रण गर्न सक्ने भएको छु।’

यो पनि

आमनेसामने हुँदै ‘सिरियल सेमिफाइनलिस्ट’ : कसले मार्ला फाइनलको बाजी ?

यानसेनले विगतमा आफूलाई हुने ठूलो मञ्चको डरको बारेमा खुलेर कुरा गर्दै आएका छन्। सन् २०२३ मा भारतविरुद्धको खेलअघि उनले आफूलाई शान्त राख्न बाइबल पढ्ने गरेको बताएका थिए। अहिले उनले त्यसमा थप अभ्यासहरू जोडेका छन्।

‘म आफैँप्रति बढी सकारात्मक भइरहेको छु। म केवल राम्रा कुराहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्ने प्रयास गरिरहेको छु,’ उनले भने, ‘के गलत हुन सक्छ भनेर म खासै सोच्दिनँ। र, यदि सोचिहालेँ भने पनि, त्यसलाई सकारात्मक प्रभाव पर्ने ठाउँमा लगेर टुंग्याउँछु। जस्तै, वेस्ट इन्डिजविरुद्धको अघिल्लो खेलमा मैले ५० रन खर्चिएँ र कुनै विकेट लिइनँ। तर खेलको अन्त्य सुखद रह्यो किनकि हामीले जित्यौं। मैले आफ्नो मानसिकतालाई यसरी नै परिमार्जन गरेको छु।.

उनका बुवा, कोसले उनलाई आवश्यक पर्दा यथार्थको ऐना देखाएर, कहिलेकाहीँ कडा शब्दमा, महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।

‘पहिलो कुरा त, मलाई थाहा छ कि मेरो बुवा मलाई धेरै माया गर्नुहुन्छ,’ यानसेन भन्छन्, ‘उहाँ मेरो भलाइ मात्र चाहनुहुन्छ। मलाई यो पनि थाहा छ कि उहाँ जे बोल्नुहुन्छ, त्यो मायाले नै बोल्नुहुन्छ।’

‘मुख्यतः जब उहाँ मलाई बसालेर कुरा गर्नुहुन्छ, उहाँ तथ्य मात्र बोल्नुहुन्छ। उहाँ सिधै भन्नुहुन्छ – तिमी राम्रो खेलिरहेका छैनौ, त्यसैले तिमीले मिहिनेत गर्नुपर्छ । तिमीले यसलाई कसरी सुधार्छौ मलाई थाहा छैन, तर म तिमीलाई विश्वास गर्छु र माया गर्छु।’

‘उहाँ सधैँ मलाई माया गर्ने कुराको स्मरण गराउनुहुन्छ, र मलाई त्यति भए पुग्छ। त्यसैले त मलाई रमाइलो लाग्छ। जब उहाँ मलाई सम्झाउनुहुन्छ, त्यसलगत्तै केही न केही राम्रो हुन्छ। तुरुन्तै हुन्छ, दुई-तीन खेलपछि होइन।’

बुवा कोस यस टी-२० विश्वकपमा सँगै छैनन् तर उनी एक फोन कलको दूरीमा छन्। यसका अलावा यानसेनसँग अन्य धेरै विकल्पहरू छन्। उनी धेरै पढ्ने र सुन्ने व्यक्ति हुन्, र आफूलाई रुचि लागेका विषयमा गहिरो अध्ययन गर्छन्, जसमा आफूलाई अझ राम्रोसँग बुझ्ने प्रयास पनि पर्छ।

‘म आफूलाई एक परम्परागत सोच भएको पुरुष मान्छु,’ उनी भन्छन्, ‘पुरुषको रूपमा हामी परिवारको पालनपोषण गर्छौं, सुरक्षा दिन्छौं, र यो हाम्रो स्वभावमै हुन्छ। म यो कुरामा विश्वास गर्छु।’

‘म भावनामा बगेर काम गर्ने व्यक्ति होइन। मलाई थाहा छ मानिसहरूसँग कुरा गर्नु महत्त्वपूर्ण छ– त्यसैले मसँग कुरा गर्न एक-दुई जना मानिस छन् । तर म धेरै भावुक हुने व्यक्ति होइन। म आफ्नो भावनामा अस्थिर हुन चाहन्नँ। म यसलाई नियन्त्रण गर्न चाहन्छु; मेरो दिमाग र विचारलाई नियन्त्रण गर्न चाहन्छु, र आवश्यकता पर्दा सही निर्णय लिन सक्ने बन्न चाहन्छु।’

आफ्नो मानसिक अवस्थामाथिको यो नियन्त्रणले उनको प्रदर्शनमा पनि सकारात्मक प्रभाव पारेको छ। विशेषगरी टी-२० मा उनको सफलताको एउटा मापन भनेको एसए२० लिगमा उनले गरेको उत्कृष्ट प्रदर्शन हो। उनी उक्त प्रतियोगिताको इतिहासमै दोस्रो सर्वाधिक विकेट लिने बलर हुन् र फाइनलमा सधैँ उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै आएका छन्। 

यस वर्ष, उनले सनराइजर्स इस्टर्न केपका लागि १० रन दिएर ३ विकेट लिँदै प्रिटोरिया क्यापिटल्सलाई १५८/७ मा रोके र टोलीलाई जित दिलाए। सन् २०२४ को फाइनलमा उनले ३० रन दिएर ५ विकेट लिएका थिए, जुन टोलीको दोस्रो उपाधि जित थियो।

त्यस फ्रेन्चाइजीका लागि गरेको प्रदर्शनले उनलाई टोलीको बलिङ आक्रमणको प्रमुख अस्त्र बनाएको छ, र अब उनले दक्षिण अफ्रिकाका लागि पनि कगिसो रबाडासँग मिलेर त्यही भूमिका निर्वाह गर्न थालेका छन्। पक्कै पनि यानसेनलाई यसमा कुनै गुनासो छैन।

‘म आफूलाई एउटा लिडर सम्झिन चाहन्छु, तर शान्त लिडर,’ उनी भन्छन्, ‘महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने, म जे बोल्छु त्यो मैदानबाहिर गर्छु र मेरा कामहरू मेरा शब्दहरूसँग मिल्छन्। म मिटिङ वा अभ्यासमा ठूला, सकारात्मक र प्रेरणादायी कुरा गर्ने तर मैदानमा भने कतै नदेखिने व्यक्ति बन्न चाहन्नँ। म बरु कम बोल्न रुचाउँछु। पहिलो कुरा, म आफ्नो काम गर्न चाहन्छु र म मैदानमा जेका लागि छु, त्यो पूरा गर्न चाहन्छु। यदि मिटिङमा बोल्ने अवसर वा विशेषाधिकार पाएँ भने, म त्यसको सदुपयोग गर्ने प्रयास गर्नेछु।’

यस विश्वकपमा उनले आफ्नो भनाइलाई प्रमाणित गरेका छन् र उनी दक्षिण अफ्रिकाका दोस्रो र समग्रमा पाँचौँ सर्वाधिक विकेट लिने बलर हुन्। उनको नवप्रवर्तन क्षमता पनि मैदानमा देखिएको छ: उनले नकल बलको आफ्नै संस्करण विकास गरेका छन्, जसलाई उनी एक प्रकारको पाम बल भन्छन्। औँलाका जोर्नी लुकाउन बललाई हातको भित्री भाग हत्केलामा गहिरो गरी समातिन्छ। उनले यसलाई सही रूपमा फ्याँक्दा यो उनको सामान्य बलभन्दा करिब २५ किलोमिटर प्रतिघण्टा सुस्त हुने उनी बताउँछन्।

‘मलाई सधैँ आफ्नो बलिङमा एउटा फरक बल थप्नुपर्छ जस्तो लाग्थ्यो। मसँग सधैँ अफकटर थियो र मैले लेगकटर फ्याँक्ने प्रयास गरेँ, तर मेरो एक्सनका कारण त्यो प्रभावकारी भएन,’ उनी भन्छन्, ‘त्यसैले मैले नकल बल फ्याँक्ने प्रयास गरेँ र त्यो राम्रै भयो, तर मेरो हात र औंलाहरू ठूला भएकाले ब्याटरहरूले मेरो नकलहरू प्रस्ट देख्ने र चाल पाउने महसुस गरेँ। त्यसपछि मैले बललाई हत्केलामा राखेर पाम बल फ्याँक्ने प्रयास गरेँ। यो राम्रोसँग त गयो तर निरन्तर एकैनासको भएन। अहिले मैले यी दुवैको मिश्रण प्रयोग गरिरहेको छु र यसलाई सकेसम्म ब्याटरबाट लुकाएर फ्याँक्ने अभ्यास गरिरहेको छु।’

यो पाम-नकल हाइब्रिड बल गत सेप्टेम्बरमा इंग्ल्यान्डविरुद्धको शृङ्खलामा पहिलोपटक देखिएको थियो, जहाँ यानसेनले बेन डकेटलाई आउट गर्न यसको प्रयोग गरेका थिए। त्यसयता उनले मार्क च्यापम्यानलाई पनि यही बलमा झुक्याएका छन्। दक्षिण अफ्रिकाको आगामी प्रतिद्वन्द्वी न्युजिल्यान्ड भएकाले, यो बल फेरि देखिने निश्चित छ। यानसेन यो बल फ्याँक्न पूर्ण रूपमा विश्वस्त छन्।

खेलाडीहरू प्रायः अति विनम्र हुने भएकाले प्रशिक्षक शुक्री कोनराड खेलाडीहरूलाई मैदानमा अलि बढी देखाउन आग्रह गर्छन्। यानसेनको नयाँ छाती फुलाउने आत्मविश्वास यससँग ठ्याक्कै मेल खान्छ। विस्तारै यो कुरा परिवर्तन हुँदैछ। दक्षिण अफ्रिकी टोलीले अहिले आफूलाई दाबेदार भनिएको कुरालाई सहज रूपमा लिइरहेको छ र यानसेन पनि त्यसै गरिरहेका छन्। 

सेतो बलको विश्वकप जित्नुको अर्थ के हो भनेर सोध्दा, उनी यो सम्भावनाबारे कुरा गर्न तयार थिए र यसलाई कुनै श्राप जस्तो मानेर पन्छिन खोजेनन्। ‘यसको अर्थ हामीले सामूहिक र व्यक्तिगत रूपमा गरेको कडा मिहिनेतले फल दिएको छ भन्ने हुनेछ,’ उनी भन्छन्, ‘यो घर बनाएजस्तै हो, एउटा इँटामाथि अर्को इँटा राख्दै जाने।’

तर यो पूर्ण संरचना होइन। दक्षिण अफ्रिकी क्रिकेटले आफूलाई देशको सबैभन्दा सफल खेलकुद रग्बीभन्दा धेरै पछाडि रहेको महसुस गर्छ। रग्बी टोलीले चारवटा विश्व उपाधि जितिसकेको छ, र क्रिकेट टोली त्यसकै स्तरमा पुग्न चाहन्छ।

‘यहाँ सबैलाई थाहा छ कि आफूलाई अजेय वा अरूभन्दा उत्कृष्ट सम्झिने टोली वा व्यक्ति बनेर केही फाइदा छैन,’ यानसेन भन्छन्, ‘त्यसले केवल हार मात्र निम्त्याउँछ।’

‘यदि हामीले जित्यौँ भने उत्कृष्ट हुनेछ। यदि जितेनौँ भने हामी सिक्नेछौँ। हामी त्यसलाई स्वीकार्छौँ र पाठ सिक्छौँ। तर सँगसँगै, हामी किन खेलिरहेका छौँ भन्ने पनि हामीलाई थाहा छ। हामी केवल आफ्नो र आफ्नो परिवारको लागि मात्र खेलिरहेका छैनौं, हामी स्वदेशमा रहेका हाम्रा समर्थकहरूका लागि खेलिरहेका छौं। हामी एउटा ठूलो कुराको हिस्सा बन्न चाहन्छौं। हामी स्प्रिङबक्स (दक्षिण अफ्रिकी रग्बी टोली) जस्तै बन्न चाहन्छौं।’

विश्व टेस्ट च्याम्पियनसिपको जितले खेलमा पारिरहेको प्रभाव आफूले अहिले नै देख्न थालेको र अर्को ट्रफीले थप सफलताको ढोका खोल्ने यानसेन बताउँछन्।

‘यो कुनै संयोग होइन कि टेस्ट शृङ्खला जितेपछि, मेरो विचारमा र मैले हेरेका खेलहरूमा, घरेलु खेलाडीहरू अचानक एउटा फरक आत्मविश्वासका साथ हिँडिरहेका छन्,’ उनी भन्छन्, ‘र उनीहरू राम्रो खेलिरहेका छन्। मैले यस वर्षको एसए२० लिगमा देखेँ कि त्यहाँ धेरै स्थानीय खेलाडीहरू केवल सहभागिताको लागि मात्र थिएनन्। उनीहरूले म्याच जिताए। हामीलाई चाहिएको पनि त्यही हो।’

‘यदि हामीले यहाँ राम्रो गर्‍यौँ भने, स्थानीय र घरेलु क्रिकेट प्रणालीले राम्रो गर्नेछ। यदि घरेलु प्रणाली बलियो भयो भने, यो अस्ट्रेलिया र भारत जस्तै हुनेछ, जहाँ सबै कुराको स्तर माथि उठ्छ र यसले हामीलाई भविष्यमा थप ट्रफीहरू जित्ने अझ राम्रो अवसर प्रदान गर्नेछ।’