साहित्य

ज्ञवालीको ‘क्षितिजः आमा र धरती’ सार्वजनिक

काठमाडौँ । सरस्वती ज्ञवालीको संस्मरण ‘क्षितिजः आमा र धरती’ सार्वजनिक गरिएको छ । काठमाडौँमा आज आयोजित एक समारोहका बीचमा उक्त कृति सार्वजनिक गरिएको हो । साङ्ग्रिला बुक्सले प्रकाशन गरेको कृतिमा...

कविताको निद्रा, कविको मृत्यु

कविता के हो ? यो प्रश्न मानव सभ्यताको युगौँ पुरानो चिन्तन हो, जसको जवाफ कहिल्यै अन्तिम हुन सकेको छैन । अन्तिम हुने पनि छैन । हरेक कविले झेल्ने सबैभन्दा दुई...

‘हामी लेखक हौँ कि व्यापारी, हामी कवि हौँ कि कमोडिटी डिजाइनर ?’

साहित्यकार घनश्याम अस्तित्व मूलतः कवि हुन् । डेढ दशकदेखि साहित्य कर्म गरिरहेका उनले निबन्ध र कथा विधामा पनि कलम चलाइरहेका छन् । शिक्षण पेसामा आबद्ध उनी यतिबेला निबन्ध संग्रह निकाल्ने...

सत्यलाई खोज्दै जाँदा

प्राणीहरूमध्येको सर्वाेत्कृष्ट प्राणी मानिस सत्यको धरातलमा उभिनुपर्छ । सत्यताको हाँगामा समाउनुपर्छ । सदा सदैव सत्यसँगै रमाउनुपर्छ उसले । अझ म त भन्छु, सत्यको पोखरीमा डुबुल्की मार्नुपर्छ मानिसले । म यसो...

एउटा रोज है गीता !

भूमिका गीता ! तिमीले मलाई धेरैपटक तिम्रो ‘अस्तिता’ पत्रिकाका लागि कथा चाहियो भनेर २०६४–६५ सालतिर मलाई भनेकी थियौ (तर त्यो पत्रिका तिमीले प्रकाशितै नगर्नाले मेरो यो कथा पनि अप्रकाशित अवस्थामै...

५६ वटा कृतिका सर्जक इन्दिराको त्यो प्रण, पिताले मान्ने थापाजस्तै बन्ने

काठमाडौँ । लेखन र सम्पादनका गरी इन्दिरा प्रसाईका आजसम्म ५६ वटा कृति प्रकाशित छन् । १६ वर्षको उमेर (२०३० साल) देखि लेख्न थालेकी इन्दिराको पहिलो कृति भने ३७ वर्षको उमेर...

हतार छैन/हतार छ

समयलाई कहीँ पुग्नु छ, त्यसैले ऊ दगुरिरहन्छ हर्दम । समयलाई उसको पुग्नुपर्ने ठाउँ थाहा छ, त्यसैले ऊ हतारमा हुन्छ हरक्षण । चाहे टोकियोमा होस् अथवा न्युयोर्कमा, चाहे सियोलमा होस् अथवा...

नताशाहरूले जिउँदै मर्नु नपरोस् !

यतिबेला म पृथ्वीको अर्कै गोलार्द्धमा छु । तिम्रो सम्झनाले लछप्पै भिजेको छु । थाहा छैन, अहिले तिमी कहाँ छ्यौ ? कुन अवस्थामा छ्यौ ? यो संसारमै छ्यौ कि अनन्तमा विलीन...

उमेश अकिञ्चनका तीन कविता

१) सोल्टिनी सहर यो गाउँको पुरानो गल्ली तिम्रो सिउँदोको टर्च बालेर पुगुँ भन्थे उमंगको अन्तरिक्ष यो अरूणमाथि ओछ्यान लगाउने घाम निदाइरहेछ सधैँ तितेपाती डाँडाको सिरानी हालेर यो एकलासको गाउँमा कालो अक्षरको खेती चकझैँ खिइँदै जाने उमेरको मम्बत्ति सलेदो भूगोल पढाउने सरको पुरानो चस्मामा पृथ्वी गोलो छ कि ? बदलियो...

फूलको जुलुसमा राँगोको रन्को

योद्धाले मात्र खोज्छ, युद्ध जित्ने नयाँ कला । ‘जाने भो, धेरै मान्ठाको ज्यान जाने भो । बनचरीलाई पनि सुख नहुने भो अब । वनमा डुलेर क्यार्नु र ?’ जङ्गल सकिएर...

‘मलाई प्रतिस्पर्धाले कवि बनायो’

तीन दशकदेखि कविता–कर्ममा तल्लीन कवि उमेश अकिञ्चनको भर्खरै कविता ‘सायद किनाराहरू’ बजारमा आएको छ । उनै कवि अकिञ्चनलाई हामीले यसपालि रातोपाटीको ‘किताबका कुरा’ स्तम्भमा निम्त्याएका छौँ । तपाईंका लागि पुस्तक...

गुहाटीकी गीतिका गाउँदै छे, ‘नचढी भा’छैन, चढ्ने कसरी था’छैन’

उता दशगजापारी वीरगन्ज बोर्डरमा खाएको स्ट्रोङ पुन्टे वियरले हल्का काम गर्न थाल्या छ । र, त म चुरोटको ठुटो खोज्न थाल्या छु भुईंतिर । आफ्नो देश भए पो सबैकुरा थाहा...

पद्मश्री साहित्य पुरस्कारका लागि छानिए पाँच कृति

काठमाडौँ । पद्मश्री साहित्य पुरस्कारका लागि छनोट गरिएका कृतिको संक्षिप्त सूची सार्वजनिक गरिएको छ । २०८१ सालमा प्रकाशित २०३ साहित्यिक कृतिबाट यसअघि १५ वटा छनोट गरिएको थियो । त्यसमध्येबाट पनि पाँच...

कलकत्ते काइँयो कलकत्तामा होइन, गीतमा मात्र 'पपुलर' रहेछ

‘अरे रोको, हमको भुट्टा खरिद्ना हे’, त्यसो भनेर एक जनाले गाडी रोक्न लगाएपछि हामीमध्ये प्रायले पोलेको मकै खायौँ । ‘अरे देखो भाइ तित्लिया’, मकै खाँदै गर्दा सडक किनार पुतलीहरू उडिरहेका...

बिहार हिँडेको ‘बहादुर’ म किन केदारनाथ जान हिचकिचाएँ ?

तेस्रो पेग सुरु गरेँ, यात्राको यादमा । पहिलो पेगमा जति रमरम थियो, दोस्रोमा त्यति रहेन । तेस्रोमा आइपुग्दा अझ घट्यो । ‘यो बसाइको यो अन्तिम पेग हो’, मनमनै सोचेँ ।...

इन्साफ

लाग्दैछ त्यो सानोमा देखिएको ठूलो सपना मझेरीमा लागेको न्यानो घाम बलेसीमा बर्सेको पानीको थोपा अनि भित्र आमाले फुकेको ढुंग्रोको आवाज सुनेर त्यसै मेटिएको आधा भोक पछिको निश्चिन्त मन । धेरैबेर...

लेखनाथ ज्ञवालीको सत्यकथा

लेखनाथ ज्ञवाली शिक्षक, समाजसेवी, साहित्यकार, पत्रकार तथा राजनीतिज्ञमा बराबरी चर्चामा आइरहने नाउँ थियो । ज्ञवालीले जताजता खुट्टा टेके पनि आफ्नो इमानलाई सधैँ शिरको ताज बनाइरहे । उनी जति नैतिक थिए...

जापानको रेल यात्रा : समय र प्रविधिको सुन्दर संयोजन

जापानको यात्रा एउटा सपनाजस्तो लाग्छ, जहाँ हरेकपल नयाँ अनुभवको रङले रङ्गिन्छ । आज म तपाईंहरूलाई जापानको रेल यात्राको अनुभव सुनाउनेछु । यो यात्रा केवल यातायातको साधन होइन, यो त जापानको...

हराएको मान्छे र समाजको मौनता

सूचना पाटीमा च्यातिएको कागजको एउटा टुक्रा टाँसिएको छ । कुनै अमुक व्यक्तिको फोटोसहित ठुलो अक्षरमा लेखिएको छ, ‘मानिस हराएको सूचना !’ कागजको सानो टुक्रामा मानिसको नाम, उमेर, हुलिया र अन्त्यमा लेखिएको...

डा. अम्बिका अर्यालका तीन कविता

१) द्वापरयुगको माग कलियुगमा द्वापर छिरोस् कृष्णका अनेक रूप मिलोेस् बर्गेल्ती वयले बयली खेलोस् जतनले जिन्दगीका कल पेलोस् एउटा वयले जिम्मेवारीका जाँतो घुमाउँदा अर्कोले भान्साको भार उठाओस् एउटाले रोगी...

हो उनी अक्षरमा जीवितै छन्

धेरै दिनदेखि म आश्चर्यमा छु । बेलाबेला यसरी आश्चर्यमा परिरहन्छु । कहिलेकाहीँ त एउटै कुराले निकै दिन सोच्ने बनाउँछ । हिजोआज म मृत्युको विषयमा छु । भन्छन्, मृत्यु एकदम कठोर...

‘सामाजिक नजरहरू अलि बढी नै प्रश्नवाचक भएर तेर्सिरहेका हुन्छन् हामीपट्टि’

क्रान्ति पराजुलीका दुई उपन्यास प्रकाशित छन्, ‘डिलको डोब’ (२०७६) र ‘प्रिय स्वप्नद्रष्टा’ (२०८१) । यतिबेला उनी आफ्नो तेस्रो उपन्यासको तयारीमा छिन् । रातोपाटीको ‘नौ प्रश्न’ स्तम्भमा यसपालि हामीले उनै पराजुलीलाई...

पर्खाइको एक जुग

पोषित जेल परेपछिको एक जुग मैले सन्तापमै बिताएँ । पोषितको यादमा मुर्झाएको फूलझैँ भइरहन्थेँ, बेलाबेला । घरीघरी रिस उठेर आउँथ्यो, यो राज्यका बेइमानहरूदेखि । घरी लाचार हुन्थेँ र घोत्लिन्थेँ ।...

भयले भारी भएको छ मन

जहिल्यै लास्ट आवरमा तयारी गर्ने आफ्नो झुर बानी सम्झेर आफैँलाई दिक्क लाग्छ । मेरा कति बानी छन्, मलाई थाहा छन्, ती नराम्रा छन् तर पनि बदल्न सक्दिनँ । बानीले हारेको...

वानिरा गिरिको व्यञ्जनामूलक काव्यिक चेतना

नेपाली साहित्यको कविता विधामध्ये गद्य कविता गोपालप्रसाद रिमालबाट प्रारम्भ भएको हो । गद्य कविता लेखनको प्रारम्भिक चरणमा चेतनामूलक शैलीलाई अवलम्बन गरेर सरलताका साथ अभिव्यक्ति दिइन्थ्यो । पछि लेखिएका गद्य कवितामा...

निर्गमको नियतिले निचोरिएको वर्तमान

गतिशीलता मानव सभ्यताको विशेषता हो । हामी नित्य यात्रामा छौँ । नवीन खोजमा रमाउँछौँ । हिजोभन्दा आज फरक चाहन्छौँ । जे प्राप्त छ, त्यसमा स्थिर बसिरहन सक्दैनौँ । अझ् नयाँ...

धैर्यको किनारा

कहिले सँगै होइन्छ भनी कल्पना गर्न त भ्याएकी थिइनँ एक दिन त सँगै भइन्छ आफ्नै त हो नि भनी महसुस गर्दा मात्रै आनन्द आउँथ्यो स्वर्गजस्तो लाग्थ्यो, सुरक्षित अवतरण महसुस हुन्थ्यो । तिमीलाई सम्झाएर रोक्ने...

मेरो अभिव्यक्ति यात्रा— १

मेरो अभिव्यक्तिको दीर्घयात्राका झिनामसिना अनुभवहरूको क्रमागत वृत्तान्त हो यो । सत्तरी वर्षको मेरो नितान्त निजी अनुभवको कथा । सत्तरी वर्षअघि चार वर्षको थिएँ म । बाल्यकालीन भाषा सिकेको थिएँ ।...

भारतमा भौँतारिएर फर्केको भोलिपल्ट

‘हजुर दिल्लीमै हो ?’ सिनामंगलकी सुकन्याले सोधिन् । ‘म त काठमाडौँ आइसकेँ, यता आएको पनि एक रात भइसक्यो ।’ ‘ए, हो र ? मैले त हजुरको फेसबुकमा इन्डिया गेटको भिडियो...

कैलाश मानसरोवर यात्राको जानकारी दिने पुस्तक ‘कैलाश कोरा’

काठमाडौं । नियात्राकार राजेन्द्रमा डंगोलको पुस्तक ‘कैलाश कोरा’ सार्वजनिक भएको छ । पछिल्लो समय नेपालबाट र नेपाल हुँदै कैलाश मानसरोवर यात्रामा जानेको संख्या बढिरहेको बेला यो पुस्तकले धेरै कुरा जानकारी दिने...

मदन पुरस्कार २०८१ का लागि पुस्तकहरूको श्रेष्ठ-सूची सार्वजनिक

काठमाडौँ । मदन पुरस्कार गुठीले मंगललबार वि.सं. २०८१ को मदन पुरस्कारका लागि छनौटमा परेका पुस्तकहरूको श्रेष्ठ-सूची सार्वजनिक गरेको छ। छनोटमा परेका पुस्तकहरुमा उरमाल (छुदेन काविमो), छालबाटो : कैलाशदेखि गङ्गासम्म (रमेश भुसाल),...

बरालको पुस्तक ‘मःमः का पाइलाहरू’ विमोचन

लन्डन । खाद्य तथा स्वादका राजदूतका रूपमा परिचित विनोद बरालको ‘मःमः का पाइलाहरू’को विमोचन भएको छ । बेलायतमा बसोबास गर्दै आएका बरालको उक्त पुस्तक लन्डनस्थित विजनेश डिजाइन सेन्टरको ‘दि नेशनल...

शोभाराम ओलीकृत उपन्यास अटेलिस जोइ लोकार्पण

साहित्यकार शोभाराम ओलीद्वारा लिखित उपन्यास ‘अटेलिस जोइ’को लोकार्पण तथा विमोचन कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । कतारको गोरखाली रेस्टुरेन्टको सभाहलमा नवोदित वाचनालय कतारका अध्यक्ष सन्दीप थपलिया ‘सानु’को सभाध्यक्षता तथा एनआरएनए एनसीसी कतारका...

‘लेटर फ्रम जेल’ मार्फत जब बिजुक्छेले सम्झिए जेल जीवन

भक्तपुर । नेपाल मजदुर किसान पार्टीका अध्यक्ष नारायणमान बिजुक्छेद्वारा आफ्नो जेल जीवनमा लिखित चिठीहरूको सँगालोको अङ्ग्रेजी संस्करण ‘लेटर फ्रम जेल’माथि वरिष्ठ साहित्यकार, लेखक एवं राजनीतिज्ञहरूले तत्कालीन राजनीतिक परिदृश्यको बारेमा समीक्षा...

ज्येष्ठ नागरिकमा समर्पित उपन्यास ‘विमुक्ति’

उपन्यास ‘विमुक्ति’ विमोचन कार्यक्रमका लागि खबर पाउनासाथ मन हर्षित भएर आयो । साहित्यकार झम्क तिमल्सिनाको पहिलो कृति ‘अन्धकुप’ पढिसकेको हुँदा ‘विमुक्ति’ पढ्ने कुतूहलता बढ्दै जानु स्वाभाविकै हो । पहिलो उपन्यास...

उमेश अकिञ्चनको ‘सायद किनाराहरू’ सार्वजनिक

काठमाडौँ । कवि उमेश अकिञ्चनको तेस्रो कृति ‘सायद किनाराहरू’को शनिबार काठमाडौंमा लोकार्पण गरिएको छ । रक्षामन्त्री मानवीर राईको प्रमुख आतिथ्यता रहेको कार्यक्रममा कविहरू श्रवण मुकारुङ र विमला तुम्खेवाले कृतिमाथि आफ्नो धारणा राखेका...

कीर्तिपुरको बाघभैरव र देवनाच

जातीय अस्तित्व, ऐतिहासिक, भाषिक र पुरातात्त्विक महत्त्वका आधारमा उपत्यकालाई नेपालको केन्द्र मानेर काभ्रेपलाञ्चोक, नुवाकोट, धादिङ, मकवानपुर, सिन्धुपाल्चोक, दोलखा, रामेछाप, सिन्धुली लगायत ११ जिल्लाको नेवार समुदायको बाहुल्य भएको क्षेत्र नेपाल मण्डल...

खामभित्रको चिठी

उत्तर शर्मा चोकदेखि दक्षिण नवराजपुरसम्म लमतन्न अजिङ्गरझैँ तन्किएको एउटा ठुलो फराकिलो पच्याङ डगर प्रधानपञ्च जीवनाथ दुलालकै पञ्चायतकाले पञ्च वर्षीय योजनामा खनिएको थियो । अहिले सहरको हिसाबले भन्नुपर्दा त्यो बाटोलाई ठिक...