कार्तिक शुक्लपक्षको चतुर्थीका दिनदेखि षष्ठी तिथिसम्म सूर्यकी बहिनी षष्ठी देवीको नाममा पूजाअर्चना गरी पुत्र, पति र परिवारको सुख समृद्धिको कामना गरी मनाइने पर्व हो छठ पर्व । यो पर्वले कृषि उत्पादन, सामाजिक रहन–सहन र सभ्यताका
नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण नेपालको हवाई उड्डयन क्षेत्रको प्रमुख नियामक तथा सञ्चालक निकाय हो। यसले विमानस्थल निर्माणदेखि सञ्चालन, उडान सुरक्षा सुनिश्चितता, लाइसेन्सिङ र अन्य सम्पूर्ण उड्डयन सेवाहरूको जिम्मेवारी वहन गर्दै...
त्यो एक जादुमयी साँझ थियो । पहिलो दिन काठमाडौँका टुकीमारहरू निभे । जेनेरेटरहरू अचानक बन्द भए । मैनबत्तिहरू थन्किए । मैनबत्तिका सहयोगी सलाई र लाइटर कोठाहरूमा ओहोरदोहोर भएनन् । शरदयामको...
तिहार पर्वको अवसरमा काठमाडौँ उपत्यका (काठमाडौँ, ललितपुर, भक्तपुर) तथा वरपरका ग्रामीण तथा पर्यटकीय क्षेत्रहरू (जस्तै: कुलेखानी, चित्लाङ) मा विगत ६ दिनसम्म बृहत् बजार अवलोकन भ्रमण सम्पन्न गरियो । यस भ्रमणको मुख्य...
हामी अभिभावकलाई लाग्ने गर्छ, छोराछोरी बिदेसिए । नेपालका संस्कार र संस्कृतिहरू जस्तै चाडपर्व, भाषा, राष्ट्रिय गान आदि सबै बिर्सिए । नेपालको माया नै छैन । तर हामीले आशङ्का गरेजस्तो अमेरिकामा...
त्यो दिन मलाई उस्तैगरी याद छ । २०६८ साल माघ महिना । भान्जीको जन्मले खुसीको माहौल । दिदीलाई बनेपाबाट सुत्केरी स्याहार्न ल्याएका थियौँ । भान्जीसँगै एउटा सानो, निरीह प्राणी हाम्रो...
परिचय शरद् ऋतुले घरघरमा अन्नसँगै धार्मिक उत्सव भित्र्याउँछ । यसै ऋतुमा नेपालीहरूको महान् पर्व दसैँ मनाइन्छ । दसैँ सकिए लगत्तै तिहारको रौनक देशभरि छाउँछ । तिहार कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीदेखि कार्तिक शुक्ल...
सामाजिक सञ्जालको प्रभाव व्यापक छ । फेसबुकमा प्रत्येक दिन झण्डै ३० करोड नयाँ तस्बिरहरू अपलोड हुन्छन्, जबकि एक्समा प्रत्येक सेकेन्डमा ६ हजार ट्वीट हुन्छन् । सबैभन्दा लोकप्रिय युट्युबले साप्ताहिक १४...
जेनजी आन्दोलनले जन्माएको नेता पनि यसअघिका आन्दोलनबाट जन्मिएका नेताहरुझै भइदियो भने ? संशय यही छ । साथसाथै अर्को संशय पनि छ– जेनजी आन्दोलनको उपलब्धि यसअघिको आन्दोलनका उपलब्धिझैँ भइदियो भने ?...
नेपालमा संघीय लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्था स्थापना तथा संविधान सभाबाट संविधान निर्माण कार्य भएपछि देशमा तीन तहको शासन व्यवस्था कायम भयो । यो व्यवस्थाले संघीय, प्रादेशिक र स्थानीय सरकारहरू गठन भए...
भदौ २३ र २४ गते जेनजी आन्दोलनपछि बदलिएको नेपालको राजनीतिक परिदृश्यले मुलुकको राजनीतिक धाराप्रवाहलाई गहिरो चुनौती दिएको छ । हिजोआज राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपालबारे छलफल, विचारविमर्श, समाचार तथा विश्लेषणको...
नेपालका साधारण नागरिक जुनसुकै कारण, षड्यन्त्र वा दलतन्त्रको दलदलबाट वाक्कदिक्क भइसकेका छन् । उनीहरूले केवल बुढा पुस्ता फेर्ने चाहना राखेका होइनन्; उनीहरू गहिरो, आमूल र संरचनागत परिवर्तनको आकाङ्क्षा बोकेका छन्...
हरेक वर्ष अक्टोबरको दोस्रो शुक्रबार अन्डा दिवस मनाउने गरिन्छ । यस वर्षको हकमा अक्टोबर १० वा असोज २४ गते २९औँ विश्व अन्डा दिवस मनाइँदै छ, ‘प्राकृतिक पोषणले भरिपूर्ण ः शक्तिमान...
लोकप्रियतावाद जनताको नाममा सत्ता प्राप्त गर्ने, भावना र असन्तुष्टिलाई आधार बनाउने राजनीतिक प्रवृत्ति हो । यसको मूल सोच ‘सफा जनता बनाम भ्रष्ट अभिजात वर्ग’ हो । लोकप्रिय नेताहरू जनताको पीडा...
नेपालको इतिहासमा भर्खरै नयाँ पाना थपिएको छ । अब नेपालको इतिहास लेखिँदा जेन–जी क्रान्तिअघि र जेन–जी क्रान्तिपछि भनेर लेखिनेछ । भन्नेहरूले जेन–जी क्रान्तिलाई दुनियाँकै सबभन्दा छोटो अवधिमा सम्पन्न क्रान्ति भनेका...
प्रशासनविद् दीर्घराज कोइरालाले भनेका छन्, ‘नेपाली प्रशासनमा जवाफदेही नलिने, काम नगर्ने, कामलाई पन्छाउनेजस्ता विकृतिले यसरी गाँजेको छ कि जसले गर्दा जतिसुकै सुधारका कुरा गरे पनि त्यसको उपादेयता नगण्य रहन गएको...
अप्रत्याशित रूपमा भएको ‘जेन–जी’को आँधीमय आन्दोलनले शक्तिशाली मानिएका र परम्परागत भोट बैङ्क भएका पुराना राजनीतिक पार्टीहरूको आधार मजैले हल्लाइदिएको छ । उसो त पछिल्लो समय दक्षिण एसियाली क्षेत्र नै राजनीतिक...
साना छोराछोरी कतै ठोक्किएर वा लडेर रोएको बेला ठोक्किएको वस्तु वा ठाउँलाई गाली गरेजस्तो वा पिटेजस्तो गरेर छोराछोरीलाई फुल्याउने प्रयास हामी अधिकांशले गर्छौं, मैले पनि धेरैपटक गरेकी छु । यति...
आधुनिक नेपालको सुरुवातदेखि नै मुलुकमा सधैँ राजनीतिक पक्ष हाबी भयो । राज्यसत्ता सञ्चालनमा आर्थिक पक्ष कहिल्यै पनि प्राथमिकतामा परेन । चाहे २००७ सालको क्रान्तिदेखि २०१६ सालसम्मको राजनीतिक अस्थिरताको अवस्थामा होस्...
निश्चय पनि क्रान्ति शक्तिशाली ऊर्जा हो, तर अहिलेको सचेत युगमा लोकतन्त्रको विकल्प लोकतन्त्रकै रूपमा मात्र सम्भव छ । सङ्गठित भएर, समान विचार भएका समूहहरू बनेर, जनताको विश्वास जितेर सत्ता हस्तान्तरण...
विगत ४ दशकको अवधि (विशेष गरी २०४६ को जनआन्दोलनबाट जन्मिएको बहुदलीय व्यवस्था) पश्चात् विभिन्न कालखण्डमा देशमा भएका राजनीतिक परिवर्तनहरू, आम नागरिकको जीवनमा त्यसले पारेको मनोवैज्ञानिक, सामाजिक र आर्थिक प्रभाव र...
जेन–जी (सन् १९९७ देखि २०१२ सम्म जन्मेको पुस्ता) ले हाल नेपालमा मात्रै होइन, विश्वका अन्य देशमा समेत आफूलाई आन्दोलित गरिरहेको समय हो यो । नेपालको परिवेशमा पनि हामीले सङ्घीय लोकतान्त्रिक...
नेपालको राजनीतिक यात्रामा हरेक पुस्ता आफूलाई परिवर्तनको अग्रदूत ठान्दै अघि बढ्यो, तर परिणाम सधैँ पुरानै संरचना, पुरानै चालचलन र पुरानै पात्रको पुनरावृत्तिमा सीमित रह्यो । २००७ सालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनले राणाशासनको...
असोज २३-२४ गतेको जेनजी युवाहरूको आन्दोलनको सुरुवात नितान्त साधारण र सीमित मागहरू थिए । जस्तो कि देशलाई ध्वस्त गरेको चौतर्फी चरम भ्रष्टाचार र सामाजिक सञ्जाल उपयोगबाट वञ्चित हुँदाको पीडा, असन्तुष्टि...
नेपाली राजनीतिक इतिहासमा माओवादी आन्दोलन एक निर्णायक मोडको रूपमा स्थापित छ। वर्गीय शोषण, जातीय भेदभाव, सामाजिक असमानता र केन्द्रिकृत सत्ताव्यवस्था विरुद्ध उठेको यो आन्दोलनले दशकौँसम्म देशको शक्ति सन्तुलन हल्लाइदियो । तत्कालीन...
यतिबेला सामाजिक सञ्जालमा सामाजिक अभियन्ता आशिका तामाङको निकै चर्चा चलेको छ । ‘ए कान्छा ! ए बाबु ! तिमीलाई कस्तो छ ? के खाँचो छ ?’ भन्दै अस्पतालमा जेन–जी आन्दोलनका...
२०५२ फागुन १ गतेदेखि सुरु भएको माओवादी जनयुद्ध करिब एक दशक लामो संघर्षपछि २०६२/६३ को जनआन्दोलनसँगै अन्त्य भयो । हजारौँको बलिदान र संघर्षपछि नेपालमा राजतन्त्र अन्त्य भई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र...
पूर्वीय सनातन सभ्यतामा कैलाश पर्वत एवं मानसरोवरलाई भगवान् श्रीमहादेव तथा पार्वतीको निवासस्थानका रूपमा मानिन्छ । त्यसैले यो स्थान अति पवित्रस्थल मानिन्छ । हिन्दु मात्र नभई बौद्ध, जैन, सिख, बेन, किराँत...
अहिले मिथिलामा र पहाडमा पनि बडा दसैँको रौनक बढेको छ । सनातन संस्कृतिका कुनै पनि आस्थावान् आज दुर्गतिनाशिनी शक्ति पराम्बा भगवती दुर्गा एवं उनको उपासनाबाट अपरिचित छैनन् । प्रत्येक वर्ष...
दसैँ नेपालको सबैभन्दा ठुलो चाड मानिन्छ । हिन्दु धर्मावलम्बीको दृष्टिले देवी शक्तिको विजय र असुरमाथि सुरहरूको विजयको प्रतीकका रूपमा यो चाडलाई हर्षोल्लासका साथ मनाइन्छ तर यो चाडको सामाजिक, आर्थिक र...
राजनीतिक दलको गुटवादी, नव-सामन्तवादी नेतृत्वले अब उपरान्त बिदा लिनुपर्छ। गल्तीको सजाय भोग्नुपर्छ र भविष्यको बाटो अवरुद्ध गर्नु हुँदैन। तर परिवर्तनले खोजेको विगत सच्याउने नाममा र कारबाहीको नाममा “मानव अधिकार प्रतिबद्धताका...
आज नवरात्रको आठौं दिन, आश्विन शुक्ल अष्टमी अर्थात् महाअष्टमी पर्व। आजको दिन दुर्गाको आठौं स्वरूपा महागौरीको विशेष पूजा आराधना गरिन्छ। शक्तिपीठहरूमा भक्तजनहरूको बिहानैदेखि घुइँचो हुन्छ। घटस्थापनापछि सप्तमीको फूलपातीको बढाइपछि महाअष्टमीमा...
काठमाडौँलाई बुझेका विद्वान्हरू भन्ने गर्छन्— काठमाडौँलाई बुझ्न सकिँदैन । यो बुझ्नै नसकिने नगर हो । कोही त यसलाई मायावी नगर पनि भन्छन् । काठमाडौँलाई बुझ्ने सन्दर्भमा विदेशी विद्वान्हरू झन् कायल...
जेन–जी आन्दोलनले नेपालका स्थापित राजनीतिक दलहरूको जग हल्लाइदिएको छ । नेकपा (एमाले) पनि अहिले यस्तै विश्वासको र वैचारिक सङ्कटबाट गुज्रिरहेको छ । पार्टी नेतृत्वको एकाङ्की सोच र प्रवृत्तिले जनमानसमा एमाले...
हामी धेरैलाई लाग्न सक्छ, कर्म र भाग्य व्यक्तिगत हुन्छन् । केही हदसम्म कर्म व्यक्तिगत होला; व्यक्तिको स्वभाव, क्षमता र इच्छाले गर्दा । उसको स्वास्थ्य राम्रो होला, जो आहार–विहारमा सजग हुन्छ;...
जेन–जी आन्दोलनपछि तीन ठुला राजनीतिक पार्टी कांग्रेस, एमाले र माओवादीभित्र पुनः नेतृत्व परिवर्तन र पुस्ता हस्तान्तरणको बहस सुरु भएको छ । विशेष गरी नेपाली कांग्रेस पार्टीमा नेतृत्व परिवर्तनको कुरा पेचिलो...
सधैँजस्तो अध्ययन, सरुवा रोग सम्बन्धित अनुसन्धान लेखहरुको गम्भीर समकक्षी समीक्षा, अनि दिनमा बिरामीसँग भएको कुराकानीको विश्लेषण गर्दागर्दै कतिबेला निदाएछु थाहै भएन । त्यो भदौ २२ गतेको रात थियो । तर...
प्रिय बालेन दाइ, नमस्कार ! मैले तपाईंलाई सुरुमा 'दाइ' सम्बोधन गरेँ, किनकि तपाईंप्रति मेरो र हाम्रो पुस्ताको एउटा अभिभावकीय आशा रहेको छ। म तपाईंको जोश, जागर र ऊर्जाबाट प्रेरित युवा...
२२ भदौसम्म शान्त नेपालमा २३ भदौको दिउँसोबाट एकाएक अशान्त बन्यो । अझ २४ भदौमा दुईतिहाइ सरकारको धम्की दिने शासकको पनि भागभाग भयो । देशव्यापी रूपमा शासकविरुद्ध चर्को नारा लाग्यो ।...
नेपालको हालको राजनीतिक जीवन अत्यन्तै अस्थिर र विरोधाभासले भरिएको छ । एकातिर हामी औपचारिक रूपमा स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा प्रस्तुत हुन्छौँ भने अर्कोतिर विदेशी शक्तिकेन्द्र र दूतावासहरूको हस्तक्षेपले हाम्रो सार्वभौमिकतालाई निरन्तर...
नेपाल विविधताको देश हो । यहाँ जातीय, भाषिक, धार्मिक र सांस्कृतिक विभिन्नता छ, जसले हाम्रो पहिचानलाई समृद्ध बनाएको छ । तर पछिल्लो समय यही विविधतालाई कमजोर पार्ने नयाँ चुनौती देखिएको...